اكبر ايرانى قمى
21
روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى )
ذوق و قريحه مالامال خود ، جايگاه باشكوهى در ادبيات تشيع احراز نمود كه جلوهء نمايان آن را مىتوان در اثر گرانمايهء تفسير شريف تبيان بازيافت . شيخ در مقدمهء تبيان به اسلوب ايجاز و گزيدهگويى اشاره مىكند . همچنين به طور گسترده ، متعرض مباحث لغت و اشتقاق مىشود و در بخش اعراب نيز ، نقش يك نحوى ماهر را ايفا مىكند . بىتكلّفى ، زيبايى ، شيوايى عبارات و رسايى و گيرايى الفاظ ، نمونهء ديگرى است كه گوياى نگارندهء خوش قريحه و اديب آن است . اشعار عرب كه هماره استوانه ادبيات عرب بوده است به گونه چشمگيرى در جاى جاى تبيان به كار رفته و مفسّر در استناد و استشهاد بدانها تأكيد مىورزد . در اين راستا ، مفسر از امثال عربى و گزيده گفتههاى اعراب به خوبى استفاده نموده و اين نيز نمايانگر عمق آشنايى وى با فرهنگ و ادبيات عرب است . ( * ) اساتيد و آثار شيخ طوسى علّامه حاجى نورى نام 37 تن از اساتيد شيخ را ذكر نموده 40 و ما پيشتر ، نام برخى از مشاهير استادان شيخ را بيان داشتيم . همچنين شيخ ، بيش از 300 شاگرد داشته است ، در اين باره حاج شيخ عباس قمى - رضوان اللّه عليه - مىگويد 41 : « شاگردان خبره او كه جملگى مجتهد بودند افزون بر 300 تن و از اهل سنت بىشمار و نامحدود بودند . » از جمله مشاهير تلاميذ شيخ ، مىتوان از ابو على طوسى فرزند وى ، ملقّب به مفيد ثانى ( 515 ه . ) ، شهر آشوب سروى جد صاحب معالم العلماء و ابو الفتح كراجكى ياد كرد . آثار و مؤلفات شيخ ، اكنون به صورت دائرة المعارفى در دسترس قرار دارد . 42 آنچه مسلّم است آنكه ، مفسر بزرگ از كتابخانههاى بزرگى چون دار الكتب شاپور پسر اردشير در بغداد كه آن را در سال 383 وقف نمود 43 و كتابخانه سيد رضى و سيد مرتضى - رحمة اللّه عليهما - كه مشتمل بر هشتاد هزار كتاب بوده 44 ، به خوبى از آنها بهره برده است . شيخ در زمينههاى گوناگون علوم اسلامى - كه پيشتر اشاره كرديم - دست به تأليف و نگارش كتب زده است . وى حدود 50 اثر از خود به جاى