مقدمه شخصيت شيخ طوسى ، چشم‌انداز سياسى ، مذهبى قرن چهارم و پنجم ( * ) شناسايى اجمالى ابو جعفر ، محمّد بن حسن بن على الطوسى ، مشهور به « شيخ » - على الاطلاق - و « شيخ الطائفه » ، وى در رمضان المبارك سال 385 هجرى قمرى ( 995 ميلادى ) در طوس ديده به جهان گشود و پس از 75 سال عمر در 22 محرّم الحرام - به نقل مشهور 1 - در 460 ( ه . ق ) ( 1068 م ) در شهر مقدس نجف اشرف ديده از دار فانى فرو بست و نداى ( ارجعى الى ربك ) را لبيك گفت . شيخ به مدت 23 سال ( 385 - 408 ) در زادگاه خود اقامت نمود و آنگاه براى كسب علم و دانش به بغداد مهاجرت كرد و به مدت 5 سال ( 408 - 413 ) از محضر پرفيض شيخ مفيد ، بهره گرفت . در اين هنگام كه از چشمهء جوشان وجود سيّد مرتضى علم الهدى نيز استفاده مىنمود ؛ پس از مرگ شيخ ، حضور خويش را به مدت 26 سال ( 413 - 436 ) نزد سيد به خوبى حفظ كرد و خود نيز به تحقيق و تأليف و تدريس اشتغال داشت . پس از مرگ سيد مرتضى ، 12 سال در بغداد تنها مرجع و زعيم مذهبى شيعيان بود تا اينكه در سال 448 به نجف اشرف هجرت نمود . طوس طوس يكى از چهار شهر معروف خراسان بود . اسناد تاريخى و نويسندگان