ترجمه حال ، دربارهء احوال اين ديار چندان مطلبى بيان نداشته‌اند ، شيخ طوسى در كتاب الفهرست ، خود را طوسى ناميده است . 2 شهر طوس در زمان اقامت شيخ ، زير سلطه و فشار سياسى تركان نو مسلمان غزنوى قرار داشت كه بالتبع شيعيان آسايشى نداشتند . 3 شايد علت اينكه برخى از مورخين و تراجم نگاران ، مانند سبكى 4 و به تبع او سيوطى ، 5 شيخ را شافعى مذهب دانسته‌اند ؛ نفوذ و گسترش سياسى شافعيه در خراسان باشد . سبكى مىگويد 6 : سلطان محمود غزنوى نخست حنفى مذهب و سپس به شافعيه گرايش پيدا كرد . اما از لحاظ فرهنگى ، شهر طوس يكى از پر آوازه‌ترين شهرهاست ، زيرا از آنجا شاعرى همتاى فردوسى و نابغه‌اى در فقه و كلام و حديث و تفسير نظير شيخ طوسى ، - رضوان اللّه عليهما - و محققى مانند خواجه نصير - عليه الرحمه - و متكلمى همسنگ غزالى و اديبى چون نظام الملك برخاسته است . بغداد در اين زمان ( دهه اول و دوم اقامت شيخ ) زمام امور بغداد به دست بويهيان شيعه مذهب است و شيعيان از اقتدار و نفوذ شايانى برخوردارند ، مراكز علمى و فرهنگى نيز توسعه چشمگيرى يافته است . شيخ طوسى پس از اقامت در بغداد ، در زمان شيخ مفيد به شرح كتاب « المقنعة » وى پرداخت و نام آن را « تهذيب الاحكام » گذارد . 7 شيخ طوسى پس از برشمارى آثار شيخ مفيد در كتاب الفهرست خود مىگويد 8 : « تمام اين كتابها را نزد او خوانده‌ايم ، برخى يك بار و بعضى ديگر چند بار بر او قرائت شده و او شنيده است . شيخ مفيد از بزرگان علم كلام بود و منصب زعامت اماميه نيز به او منتهى گرديد . از وى حدود 200 كتاب و رساله بزرگ و كوچك بجاى مانده است . » در فضل و كمال و تقواى وى همين بس كه حضرت صاحب الزمان