نيست و از گنجايش اين كتاب خارج است . ب - ديدگاههاى دانشمندان و استادان فن دربارهء وقف در قرآن : صاحب‌نظران دربارهء وقف در پايان آيات چهار نظر دارند . امّا پيش از بيان مختصر نظرات آنان بايد يادآور شويم كه فقيهان و عالمان اسلامى بر وقف كردن در آخر آيات سورهء مباركهء فاتحه ( حمد ) ، به خصوص در حال نماز ، تأكيد كرده‌اند و در بعضى كتابها آمده است كه وقف در آخر آيات سورهء فاتحه سنّت است و از صدر اسلام به آن عمل مىشده است « 1 » . اينك به بيان چهار ديدگاه يادشده مىپردازيم : ديدگاه يكم - وقف در پايان آيات و ابتدا از بعد آن را مطلقا جايز مىدانند ، حتى در صورتى كه بين دو آيه ارتباط بسيار نزديك لفظى و معنوى برقرار باشد ؛ مثل وقف در آيهء 92 سورهء حجر فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ و ابتدا از آيهء 93 همان سوره عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ و حتى اگر وقف ، منجر به معناى فاسد و باطلى شود ؛ مثل وقف در انتهاى آيهء 4 سورهء ماعون فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ كه معناى آن در صورت وقف اين است كه خداوند نمازگزاران را به ويل و هلاك بيم داده است و حال آنكه اين معنا مقصود نيست « 2 » . يا اينكه وقف در پايان آيه روا باشد ولى ابتدا از بعد آن معناى فاسدى در برداشته باشد ، همچون وقف در پايان آيهء 151 سوره صافات أَلا إِنَّهُمْ مِنْ إِفْكِهِمْ لَيَقُولُونَ و ابتدا از آيهء بعد آن وَلَدَ اللَّهُ كه معناى فاسد آن اين است كه وجود فرزند ( نعوذ باللّه ) براى خداوند ثابت است . ديدگاه دوم : جايز بودن وقف در پايان آيات و ابتدا با كلمه آغاز آيه بعد است ، در صورتى كه ما بين كلمات پايانى آيات با كلمات بعدى ارتباط لفظى وجود داشته باشد يا اينكه در وقف به آنها و ابتدا از مابعدشان خلاف مراد توهم نشود ؛ مانند

--> ( 1 ) - النشر ، ج 1 ، ص 226 ( 2 ) - و با استثنايى كه آيهء بعدى دارد و باتوجّه به تفسير آن معناى مقصود حاصل مىشود