ب . جمع و تدوين در روزگار عثمان گزارش سنتى و مبتنى بر احاديث در باب اين‌كه چه‌انگيزه‌اى منتهى به برداشتن گام بعدى در تثبيت شكل و صورت قرآن شد ، حاكى از اين است كه اختلاف قرائات جدى در نسخه‌هاى قرآنى موجود در مناطق مختلف ، وجود داشته است . گفته شده است كه در طى لشكركشى به ارمنستان و آذربايجان ، درميان سپاهيانى كه بعضى از سوريه و بعضى از عراق ، به آن‌جا اعزام شده بودند ، در باب نحوهء قرائت قرآن بحث‌ها و اختلافاتى پديد آمده بوده است . اين بحث‌ها و اختلافات آن‌قدر جدى بوده است كه فرمانده كل ، يعنى حذيفه را واداشت تا مسئله را با خليفه يعنى عثمان درميان بگذارد ، و از او اكيدا بخواهد كه اقداماتى براى پايان دادن به اين اختلافات انجام دهد . خليفه با بزرگان صحابهء رسول اللّه [ ص ] مشورت كرد ، و سرانجام زيد بن ثابت را در رأس هيئتى به جمع و تدوين قرآن برگماشت . سه تن كه متعلق به خاندان‌هاى شريف و نجيب مكه بودند ، يعنى عبد اللّه بن زبير ، سعيد بن عاص ، و عبد الرحمن بن حارث به همكارى زيد تعيين شدند . يكى از اصولى كه آنان وضع و مراعات كردند اين بود كه در موارد دشوارخوان ، تلفّظ لهجهء قريش ، يعنى قبيلهء پيامبر [ ص ] را ترجيح دهند . كل قرآن به دقت بازنگرى [ و بازنگارى ] شد و با صحف كه در اختيار حفصه بود ، تطبيق داده شد ، و نسخهء حفصه را پس از پايان كار ، به او بازگرداندند . بدين‌سان نسخه‌اى معتبر از قرآن فراهم آمد . از اين نسخه [ - مصحف امام ] چند نسخه تكثير و به مراكز عمدهء اسلامى آن زمان گسيل شد . دربارهء تعداد اين نسخه‌هاى خطى تكثير شدهء معتبر ، و جاهايى كه اين نسخه‌ها به آنها فرستاده شد ، روايات مختلف است . ولى محتمل‌تر از همه اين است كه نسخه‌اى در مدينه نگه داشته شد ، و نسخه‌اى به هريك از شهرهاى كوفه ، بصره ، دمشق ، و احتمالا مكه ارسال گرديد . گفته‌اند كه سپس نسخه‌هاى متفرقهء پيشين را از بين بردند ، تا متن همهء نسخه‌ها و استنساخ‌هاى بعدى منحصرا از روى اين نسخه‌هاى معتبر و همسان فراهم گردد . اين روايت سنتى و مبتنى بر حديث از جمع و تدوين قرآن در زمان و به فرمان عثمان نيز قابل انتقاد است ، اگرچه انتقادهاى راجع به آن به اندازهء انتقادهاى مربوط به جمع و تدوين ابوبكر جدى و مهم نيست . جدىترين دشوارىها مربوط به صحف حفصه است .