راستى و درستى بر تو نازل كرديم تا [ بر مبناى آن و ] به مدد آنچه خداوند به تو باز نموده است ، بين مردم داورى كنى ، و مدافع خيانت‌پيشگان مباش » . به‌همين ترتيب در آيهء 42 سورهء مائده ( كه شايد كمى پيش‌تر از آيهء قبلى نازل شده است ) ، به حضرت محمد [ ص ] گفته شده است كه اگر يهوديان براى داورى در مسأله‌اى به او رجوع كردند ، و او براى آن داورى موافقت دارد ، « بايد بين آنان دادگرانه داورى كند » . آيهء بعدى [ - 43 سورهء مائده ] كه به كنار نهادن تورات از سوى يهوديان اشاره دارد ، چه بسا اين معنى را مىدهد كه داورى مورد درخواست آنان ، بر مبناى كتاب آسمانى بوده است . در پرتو اين آيات ، دو عبارت ديگر [ يعنى آيهء 89 سورهء انعام ، و 79 سورهء آل عمران ] كه در آنها سخن از مردانى است كه كتاب و حكم و نبوت به آنان داده شده است ، احتمالا بايد به همان شيوه تفسير شوند . ريشهء « فاحكم » ( داورى كن ) در آيهء 42 سورهء مائده « حكم » است ، و معادل آن در انگليسى judgement و jurisdiction است . همچنين در آيهء 151 سورهء بقره ، كه مىفرمايد : « كَما أَرْسَلْنا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِنا وَ يُزَكِّيكُمْ وَ يُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ . . . » كلمهء آخر ( حكمت ) معمولا به معناى « فرزانگى » است ، و كلمه‌اى دخيل شمرده مىشود . « 1 » ولى اين ظن نيز مىرود كه تحت‌تأثير ريشهء [ حكم ] عربى نيز قرار گرفته باشد . عبارت قرآنى جالب توجه ديگر ، آيهء 59 سورهء نساء است كه به مؤمنان گفته شده است كه از خداوند و رسول او اطاعت كنند و مسائل مورد بحث و تنازع را براى حل به [ كتاب ] خداوند و پيامبر عرضه بدارند . « 2 » رد يا عرضهء مسائل به خداوند و پيامبر احتمالا به معناى اين است كه رسول اللّه [ ص ] حكم الهى را بر مبناى متن وحيانى شرح دهد . اين نيز محتمل است كه اطاعت از خداوند و رسول او به معناى اطاعت مستقيم از پيامبر نيست ، بلكه فقط اطاعت از او تا آن‌جاست كه او آورندهء پيام وحيانى است ، كه در نهايت عمدتا به معناى اطاعت در برابر وحى و پيام وحيانى خواهد بود . اگر مردم نافرمانى كنند سپس توبه و استغفار كنند ، اين پيامبر است كه براى آنان طلب استغفار مىكند . [ سورهء نساء ، آيهء 64 ] .

--> ( 1 ) . قس - واژه‌هاى دخيل در قرآن مجيد ، ذيل همين ماده . ( 2 ) . قس آيهء 10 سورهء شورى ، و آيهء 48 سورهء نور ؛ نيز - حكومت / قانون اساسى مدينه در محمد در مدينه ، ص 223 ؛ همچنين : انديشهء سياسى اسلامى نوشتهء وات ( ادينبورو ، 1968 ، ص 132 ) ؛ همچنين محمد در مدينه ، ص 230 .