گفتار آدميان و نابسامانيهاى اخلاقى و وضع غلط جامعه هستند . اين امثال را در روزگاران گذشته ، مردمانى با ذوق و حساس و شوخ طبع و نكته سنج و علاقمند به تربيت و هدايت خلق ساخته‌اند . مردمى كه به سبب عشق به حقيقت و راستى ، از رواج رياكارى يا فساد اخلاقى در جامعه سخت متأثّر شده و براى فرونشاندن خشم خود و ابراز نفرت نسبت به برخى نابسامانيها يا نجات گمراهان و ستمديدگان و بيدارى و تنّبه همنوعان ، آنچه در دل داشته‌اند در قالب عباراتى كوتاه و پرمعنى به نام « مثل » ريخته و از طريق هزل و شوخى يا انتقاد و طعن و تمسخر سعى كرده‌اند كه ما را در راه زندگى بيدار و هوشيار كنند و به ما بياموزند كه وظيفه ما در اجتماع چيست ؟ « 1 » لذا از جملهء منابع مهمّى كه مىتواند براى جامعه شناسان و كسانى كه سير تحوّلات اجتماعى يك جامعه را بررسى مىكنند ، بسيار راهگشا و مفيد باشد ، تمثيلات رايج در ميان آنها است ، چرا كه مثالها از كنه يك جامعه ، و از نهاد تمامى طبقات مردم سرچشمه مىگيرد ، و حالات گوناگون و آداب و رسوم آنها و نوع نگاه آنها به زندگى و فراز و نشيبهاى آنها در بستر تاريخ را به خوبى به تصوير مىكشد . شايد بتوان گفت در ميان محقّقين ، احمد امين از جمله كسانى است كه جامعترين و مفصّل‌ترين مباحث را در اين خصوص ، ايراد داشته است . وى مىگويد : « مثالهاى هر جامعه‌اى ، منبع بسيار مهمّى براى مورّخين و دانشمندان و محقّقين علوم تربيتى و علوم اجتماعى بشمار مىرود ، چرا كه از اين طريق مىتوان به بسيارى از روحيات و عادات و اخلاق يك جامعه و نوع نگرش آنها به زندگى پى برد ، زيرا مثالها غالبا زاييده محيطى هستند كه از آن سرچشمه گرفته‌اند . » « 2 » او مثالها را از جنبهء آشكار ساختن زبان و فرهنگ يك قوم بر شعر برترى بخشيده و

--> ( 1 ) . دو هزار مثل فارسى ، مقدّمه . ( 2 ) . قاموس العادات ، ص 61 . به نقل از : الامثال فى القرآن الكريم . محمد جابر فياض ، ص 89 .