عبد الحسين شهيدى صالحى

67

تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )

نموده است و ظاهر امر مراد از العسكرى امام هادى ( ع ) باشد كه نيز ملقب به صاحب عسكرى هستند . شيخ طوسى در الفهرست مىنويسد كه ابو على حسن داراى كتاب مىباشد كه آن را برادرزاده‌اش ابو جعفر روايت كرده است . شيخ طوسى در رجال خود تصريح نموده است كه ابو عبد الله محمد عصر امام على الهادى ( ع ) را درك نكرده است و در زمان پدرش حضرت جواد ( ع ) وفات يافته و نيز چنانچه از ترتيب گفتار نجاشى استفاده مىگردد ابو على الحسن برادر وسط بود و از ابو عبد الله محمد كوچك‌تر و از برادر سوم الفضل بزرگ‌تر و بر مبناى علم تبارشناسى ابو على حسن عمر طولانىتر داشته و وفات او بعد از برادر بزرگ‌تر بوده است . و در سالهاى امامت على الهادى ( ع ) بين 220 ق لغايت وفات امام ( 254 ق ) يكصد و بيست جلد تفسير را از املاء امام ( ع ) نگاشته است پس صحيح آن است كه اين تفسير از كتب ابو على حسن بن خالد برقى است و مىتوان آن را تفسير عسكرى و دانست چون از املاء امام ( ع ) است . آنچه كه مسلم است اين تفسير از املاء امام على الهادى ( ع ) است و فعلا موجود نيست و غير از تفسير امام عسكرى ( ع ) امام يازدهم مىباشد كه مكررا به طبع رسيده است . منابع : تأسيس الشيعة ، 330 ؛ جامع الرواة ، 1 / 196 ؛ الذريعة ، 4 / 283 ؛ رجال ، ابن داوود ، 106 ؛ رجال ، نجاشى ، 1 / 176 ؛ الفهرست ، شيخ طوسى ، 74 ؛ معالم العلماء ، 34 ؛ معجم رجال الحديث ، 4 / 317 . ثواب القرآن ، اثر عبد الله محمد ( م ح 254 ق ) فرزند حسان رازى زينبى از مفسران شيعه در قرن سوم هجرى و از اصحاب حضرت امام على الهادى ( ع ) روايات و احاديث وى در كتب معتبر حديث شيعه نقل شده است از جمله كتب اربعه . تفسير ثواب القرآن برحسب روش آن عصر و ساير مؤلفات مفسر به شيوهء روائى است و نيز مفسر داراى تفسير ديگرى به نام تفسير ( انا انزلناه ) مىباشد و ابو العباس نجاشى هر دو تفسير و ساير مؤلفات مفسر را به واسطهء استادش ابن