متكلّمان شيعة و اجلّاء مفسران مىباشد . ابن تغرى در كتاب خود [ النجوم الزاهرة ] در حوادث سال ( 488 ه . ق ) مىنويسد : ( و فيها توفى عبد السلام بن محمد بن يوسف بن بندار ابو يوسف القزوينى شيخ المعتزلة كان اماما فى فنون فسّر القرآن فى سبعمائة مجلد . . . و كان الكتاب وقفا في مشهد ابي حنيفه ) « 1 » و يك دوره از اين تفسير در بقعهء ابو حنيفه ( در بغداد ) محفوظ است . او شيخ معتزله بود و جامع فنون . وى در سال ( 488 ه . ق ) وفات يافت . امام رافعى قزوينى متوفى به سال ( 623 ه . ق ) در كتاب خود [ التدوين ] مىنويسد : او عالمى بزرگوار بود و جامع‌ترين و بزرگ‌ترين تفسير را بر قرآن نگاشته است . « 2 » و همچنين كتاب [ كنز العرفان فى تفسير القرآن ] تاليف شيخ محمد صالح برغانى حائرى قزوينى متوفى به سال ( 1271 ه . ق ) - كه از اسطوانه‌هاى علم و أئمهء اجتهاد و مرجعيت به‌شمار مىرفت - در بيست و هفت جلد كه مطالب آن بيشتر از بحار الانوار علامه مجلسى مىباشد و حدود چهل هزار حديث در تفسير آيات به كار برده و به فراخور آيه از آن بهره برده است . در طول تاريخ اسلام ، دانشمندان و قرآن‌پژوهان شيعه براى درك مضامين عالى و معارف بيكران اقيانوس قرآن مجيد و شناسايى معانى آن به تلاش فراوان و خستگىناپذير دست زده‌اند و آثار ارزشمند و گرانقدرى در اين زمينه از خود به يادگار باقى گذاشته‌اند . مكتب تشيع و مدرسه اهل‌بيت ( ع ) در أبواب علوم قرآن از ساير طوائف و مذاهب اسلامى پيشى گرفته‌اند و مفسران شيعة و علماى اين مكتب از نخستين كسانى بودند كه اساس تفسير و قرآن‌پژوهى را در تمام زمينه‌هاى علوم اين كتاب آسمانى بنا نهاده‌اند . استاد ما شيخ آقا بزرگ تهرانى در الذريعه بخش تفسيرها به اهميت قرآن نزد شيعيان پرداخته و مىنويسد : [ . . . فضلاى شيعه علوم قرآن كريم را از امام خود امير المؤمنين ( ع ) اخذ كرده‌اند كه او باب علم پيامبر ( ص ) بود و از او فرهنگ و دانش علوم قرآن مجيد را آموخته و مدوّن ساخته‌اند . و گوى سبقت را از تمام طوايف اسلامى ربوده‌اند و از مؤسسين در علم تفسير و علم قرائت و علم ناسخ و منسوخ و علم احكام قرآن و علم غريب قرآن و علم مقطوع قرآن و موصوله و مجازات قرآن و اسباع قرآن و فضايل قرآن . . . به شمار رفته‌اند و در جميع ابواب اين علوم تاليفاتى از خود باقى گذاشته‌اند و نيز از مبتكرين در فنون دانش قرآن هستند نخستين شخص كه به تفسير قرآن پرداخت عبد الله

--> ( 1 ) - يوسف بن تغرى : النجوم الزاهرة ج 5 ص 156 قاهرة چاپ اول 1353 ه . ق - 1935 م . ( 2 ) - عبد الكريم رافعى قزوينى : التدوين فى اخبار قزوين ج 3 ص 35 چاپ أول 1376 ش .