عبد الحسين شهيدى صالحى
50
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
است و آن را توسط استادش احمد بن على بن العباس السيرافى با چهار واسطه نقل مىكند . اين تفسير در عصر ابن نديم از شهرت بسزائى برخوردار بوده است . ذهبى ( م 748 ق ) در سير اعلام النبلاء پس از ذكر مشايخ و جمع كثيرى از شاگردان مفسران اقوال تمام فقهاء و محدثينى كه مفسر را ستودهاند نقل مىكند و در مورد تفسير مىنويسد عبد الله بن وهب گفته است : در علم تفسير هيچكس را داناتر از ابن عيينه نمىشناسم سپس اضافه نموده كه امام شافعى گفته است اگر مالك و سفيان بن عيينة نبودند علم حجاز از بين رفته بود . شمس الدين محمد داوودى ( م 945 ق ) در كتاب خود طبقات المفسرين پس از اينكه او را امام مجتهدين و شيخ الاسلام مىخواند به شرح حال وى پرداخته و تفسيرى به نام جوابات القرآن به او نسبت داده است كه احتمالا با تفسير الهلالى متحد باشد . فرات كوفى در تفسير خود بخشى از تفسير سفيان را در تفسير آيهء اول از سورهء معارج « سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ » به نقل از حسين بن محمد الخارقى نقل كرده است . و نيز على بن ابراهيم قمى در تفسير خود در تفسير آيهء 200 سورهء بقره « فَإِذا قَضَيْتُمْ مَناسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ » به نقل از سفيان بن عيينه از حضرت صادق ( ع ) به تفسير آيه مىپردازد . همچنين احاديث وى در كتب اربعه موجود است . سيد محسن امين عاملى در اعيان الشيعه به تشييع او تصريح دارد و نيز تمام مورخين تفسير او را جزء مولفات وى ضبط كردهاند و بغدادى در ايضاح المكنون اين تفسير را ضبط كرده است و از معاصرين ، خير الدين زركلى و عمر رضا كحاله نيز از اين تفسير ياد كردهاند . منابع : اعيان الشيعه ، 7 / 266 ؛ الاعلام ، 3 / 105 ؛ ايضاح المكنون ، 1 / 303 ؛ الاستبصار ، 2 / 131 به بعد ؛ تذكرة الحفاظ ، 1 / 262 ؛ تاريخ بغداد ، 9 / 174 ؛ تهذيب الاحكام ، 4 / 294 به بعد ؛ تهذيب التهذيب ، 4 / 104 ؛ جامع الرواة ، 1 / 367 ؛ حلية الاولياء ، 7 / 270 ؛ رجال ، ابن داوود ، 172 ؛ رجال ، شيخ طوسى ، 212 ؛ رجال ، كشى ، 334 ؛ سير اعلام النبلاء ، 8 / 400 ؛ شذرات الذهب ، 1 / 354 ؛ تفسير فرات كوفى ، 505 ؛ تفسير القمى ، 1 / 70 به بعد ؛ رجال ، نجاشى ، 1 / 426 ؛ طبقات المفسرين ، داوودى ، 1 / 196 ؛ الفهرست ، ابن نديم ، 226 ؛ معجم المؤلفين ، 4 / 235 ؛ معجم رجال الحديث ، 8 / 159 ؛ ميزان الاعتدال ، 2 / 170 .