مقدمه يكى از مهم‌ترين علوم اسلامى و دانش‌هاى بشرى علوم ، قرآن مجيد و تفسير اين كتاب آسمانى - كه زيربناى قانون اساسى ما و سنگ‌بناى تمدن اسلامى است - مىباشد . از آغاز اختراع خط و پيدايش خواندن و نوشتن تا عصر حاضر هيچ كتابى مانند قرآن كريم مورد توجّه دانشمندان و محققين و ارباب فضيلت و علماى مذاهب اسلامى و مستشرقان نبوده است كه اين‌گونه به تفسير و تاويل و ترجمه و شرح و تبويب و فهرست كردن آن پرداخته باشند . اين توجه همگانى ، عظمت اين كتاب آسمانى و معجزه بزرگ پيغمبر اكرم ( ص ) را مىرساند كه باگذشت چهارده قرن از نزول آن همچنان دوست و دشمن را به خود جلب كرده و جاذبيت خويش را حفظ نموده است . اين نغمه الهى براى كسانى شناخته شده است كه طعم شيرين و لذيذ آن را چشيده و مدتها با آن زندگى كرده باشند . هيچ كتاب مقدّسى مانند قرآن مجيد يافت نمىشود كه به همان صورتى كه در زمان رسول اكرم ( ص ) توسط كاتبان وحى نگاشته شده و بدون افزايش يا كاستى امروزه به دست ما رسيده باشد و گروهى عظيم از اسطوانه‌هاى علم و معرفت و نوابغ علما و انديشمندان اسلامى با مشربهاى مختلف از عصر پيغمبر اكرم ( ص ) تا زمان حاضر دربارهء عظمت و شكوه آن قلم‌فرسايى نموده باشند . كاتب اين سطور از آغاز نوجوانى و دوران تحصيل خود در زادگاه خود - كربلاى مقدسه - و نجف اشرف و دانشگاه بغداد ، به دستور و تشويق استاد خويش شيخ آقا بزرگ تهرانى صاحب « الذريعه » به تدوين فهرست تفاسيرهاى شيعه پرداختم كه بيش از سه هزار ( 3000 ) تفسير شيعه اعم از تفسير تمام قرآن مجيد و يا يك آيه از آن را گردآورى و فهرست نموده‌ام كه متأسفانه قسمتى از آن تفاسير بر اثر سوانح روزگار جز تفسيرهاى مفقودشده و امروزه اثرى از آن باقى نمانده ، جز نام آنها كه در شرح حال مؤلفانش ذكر شده است و شايان ذكر است كه بعضى از اين تفسيرها بالغ بر هفتصد مجلد است مانند تفسير [ حدائق ذات بهجة ] تاليف شيخ ابو يوسف عبد السلام فرزند محمد بن يوسف بن بندار قزوينى معروف به ابن بندار متولد در قزوين سال ( 391 ه ق ) و متوفى در بغداد سال ( 488 ه ق ) . وى از اعاظم