عبد الحسين شهيدى صالحى
205
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
طبسى است كه آن را در 926 ق به فارسى ترجمه كرده است . امروزه نسخههايى از اين تفسير در دست است و در 1311 ق در بمبئى چاپ سنگى گرديده است . منابع : الذريعة ، 8 / 83 ؛ فهرست كتابهاى چاپى فارسى ، خانبابامشار ، 2 / 2103 ؛ مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى ، 3 / 941 . زبدة البيان فى براهين احكام القرآن ، اثر شيخ احمد ( م 993 ق ) فرزند محمد اردبيلى معروف به مقدس اردبيلى ، از مشاهير علما و فقهاى اماميه . اين تفسير در يك مجلد به زبان عربى و شيوهء روائى و اختصاص به آيات فقهى و احكام قرآن دارد . و آن را به ترتيب كتب فقهيه بر هجده كتاب تنظيم نموده طورى كه آغاز آن كتاب طهارت و پايان آن كتاب قضاء و شهادات است . مفسر در حكم و تفسير آيات احكام از احاديث و روايات ائمهء معصومين ( ع ) بهرهء بسيار گرفته است . و به فقه و نيز در آغاز تفسير خويش ، جهت تيمن ، به تفسير سورهء فاتحه پرداخته است و اين اثر از كتب معتبر آيات احكام مىباشد كه مورد توجه علماى اماميه بوده و حواشى بسيارى بر آن نگاشته شده از جمله : حاشيهء فيض كاشانى ( م 1091 ق ) و حاشيهء ملا عبد الفتاح تنكابنى ( م 1124 ق ) و حاشيهء سيد نعمت الله جزائرى و حاشيهء ميرزا فضل الله استرآبادى و ديگران و همچنين اين تفسير به فارسى ترجمه شده و سيد محمد سعيد طباطبائى قهبائى ( 1012 - 1092 ق ) شرح مبسوطى به نام مفاتيح الاحكام بر آن نگاشته است مفسر مباحث خويش را در هر كتاب از اين تفسير در چند بخش تقسيم نموده سپس آيههاى هر بخش را گردآورى كرده و در هر مبحثى عنوان مىكند و نيز بعضى از مباحث مانند كتاب الصوم و كتاب الخمس را در يك عنوان تفسير نموده است . وى احتمالا از كتاب كنز العرفان فاضل مقداد ( م 826 ق ) بسيار بهرهمند شده