عبد الحسين شهيدى صالحى
141
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
حيز فعل نيامده است . شايان به ذكر است چنانچه مفسر تفسيرى هم به زبان عربى نگاشته باشد اين تفسير عربى تا عصر حاضر از كتب مفقودهء شيعه مىباشد . تاريخ تأليف تفسير روض الجنان ما بين سالهاى 515 تا 545 ق است . اين تفسير از آغاز تأليف مورد توجه فريقين سنى و شيعه بوده و از شهرت عظيم برخوردار شده است و فخرالدين رازى ( 544 - 606 ق ) هنگام تأليف تفسير مفاتيح الغيب از اين تفسير بهرهء بسيار گرفته است . عبد الجليل قزوينى كه كتاب خود النّقص را در فاصلهاى كم پس از تأليف اين تفسير نگاشته در اين باب چنين مىنويسد : « . . . اگر شيعهء اماميه خواهند كه از مفسران خود لافى زنند از جماعتى نامعتبر و نامعروف نزنند كه خواجه آورده است از تفسير محمد باقر ( ع ) لاف زنند و از قول جعفر طوسى و تفسير شيخ محمد فتّال و تفسير خواجه بوعلى طبرسى و تفسير شيخ جمال الدين بو الفتوح رازى رحمة الله عليهم و غير هم كه همه خبير و عالم بودهاند اوليان همه معصوم و آخريان همه عالم وامين و معتمد . . . » ( النقص ، 304 ) و اين دليل است بر اينكه اين تفسير از آغاز تأليف آوازهء بلندى داشته و از شهرت بسزائى برخوردار بوده است . قاضى نور الله شوشترى در مجالس المؤمنين ( 1 / 490 ) آن را چنين ستوده است : « . . . و بالجمله مآثر فضل و مساعى جميلهء او در تفسير كتاب كريم و ابطال تأويلات سقيم و مخالفان اثيم و تعنّفات نامستقيم مبتدعان رجيم بر همگى مخفى نيست از تفسير فارسى او ظاهر مىشود كه معاصر صاحب كشاف بوده و بعضى از اشعار كشاف به او رسيده اما كشاف به نظر او نرسيده و اين تفسير فارسى او در وثاقت تحرير و عذوبت تقرير و دقت نظر بىنظير است . فخر الدين رازى اساس تفسير كبير خود را از آنجا اقتباس نموده و جهت دفع انتحال ، بعضى از تشكيكات خود را بر آن افزوده در مطاوى اين مجالس پرنور شطرى از روايات و لطايف نكات و اشارات مسطور است و او را تفسيرى