عبد الحسين شهيدى صالحى

121

تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )

ديلمى از مشاهير ائمهء زيديه . تفسير مورد بحث به زبان عربى در چهار جلد بزرگ شامل تفسير تمام قرآن كريم به شيوهء روائى و كلامى است . مفسر پس از ذكر آيات به شرح و تفسير و بيان غرائب آنها مىپردازد . جلد اول و دوم اين تفسير مكتوب به سال 1046 ق ، به‌شمارهء 89 در كتابخانهء الجامع الكبير صنعاء موجود است . دو تفسير ديگر از ابو الفتح الناصر ديلمى ذكر كرده‌اند به شرح ذيل : 1 ) العهد الاكيد فى تفسير قرآن المجيد ، كه به شيوهء روائى و كلامى نوشته شده است ؛ 2 ) البرهان فى تفسير غريب القرآن ، كه آن نيز به شيوهء روائى و كلامى تدوين گرديده است . از هر دو تفسير فوق گويا نسخه‌هائى در كتابخانه‌هاى خصوصى يمن مشاهده شده است . منابع : الاعلام ، 7 / 347 ؛ الذريعة ، 4 / 255 ؛ ريحانة الادب ، 2 / 250 ؛ كشف الظنون ، 2 / 1724 ؛ معجم المؤلفين ، 13 / 69 ؛ المقتطف من تاريخ اليمن ، 65 ، 111 ؛ مؤلفات الزيدية ، 1 / 313 . التبيان فى تفسير القرآن ، اثر شيخ ابو جعفر محمد ( خراسان 385 - نجف 460 ق ) فرزند حسن بن على طوسى معروف به شيخ الطائفه و شيخ طوسى از اركان طائفهء جعفريه و ائمهء مفسران اماميه ( - آل شيخ طوسى ، شيخ طوسى محمد بن حسن ) . تفسير مورد بحث در ده جلد به زبان عربى شامل تفسير قرآن كريم از آغاز تا انجام است و نيز اين نخستين تفسير معتبر و مفصل شيعى است كه در آن تمام علوم قرآن مجيد را يك جا جمع و گردآورى نموده است كه شامل قرائت و اعراب و اسباب نزول و معانى مختلفه و قصص و اعتقادات دينى و ناسخ و منسوخ و وجوه ادبى و نقل روايات و احاديث از ائمهء معصومين ( ع ) و فقه و حكمت و عرفان و كلام و بحثهاى تاريخى و همچنين نقل شواهد شعرى كه هنگام تفسير آيه از شعراى جاهليت و صدر اسلام و قرون بعدى استناد كرده و از مسائل عقلى نيز بهرهء بسيار گرفته است . و با بحثهاى لغوى و نحوى اقوال نحويان