الميزان « و اين سياق ، شبيه به سياق سوره‌هاى مكى است . چيزى كه هست ، از برخى از مفسرين حكايت شده كه گفته‌اند : آيهء « وَ الَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ » در مدينه نازل شده ، و اعتبار عقلى هم اين نظريه را تأييد مىكند ؛ براى اين كه ظاهر عبارت « حقّ معلوم » زكات است كه در مدينه و بعد از هجرت تشريع شد . و اگر ما اين آيه را مدنى بدانيم ، ناگزير مىشويم كه آيات بعدى آن را هم كه تحت استثنا قرار دارند و چهارده آيه‌اند و از جملهء « إِلَّا الْمُصَلِّينَ » شروع و به جملهء « فِي جَنَّاتٍ مُكْرَمُونَ » ختم مىشوند ، مدنى بدانيم ؛ براى اين كه همه سياقى متحد دارند و مستلزم يكديگرند . البته مدنى دانستن آيات بعد از استثنا اقتضا دارد كه مستثنى منه را هم كه حداقل سه آيه است و از جملهء « إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً » شروع و به كلمهء « مَنُوعاً » ختم مىشود ، مدنى بدانيم . علاوه بر اين ، آيهء « فَما لِ الَّذِينَ كَفَرُوا قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ » نيز به روشنى متفرع بر قبل خودش است ، و از سوى ديگر ، آيهء مذكور تا آخر سوره سياقى واحد دارند . پس بايد بگوييم اينها هم مدنى هستند . اين از جهت سياق ؛ و اما از جهت مضامين : همين آيات آخر سوره ، با وضع منافقان كه اطراف پيامبر را گرفته و از چپ و راست احاطه‌اش كرده بودند ، خيلى مناسبت دارد ؛ چون سخن از كسانى مىراند كه « عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ عِزِينَ » بودند و اين مناسب حال كسانى است كه بعضى از احكام خدا را رد مىكردند . . . اين را هم مىدانيم كه پيدايش نفاق منافقان ، در مدينه بوده ؛ نه در مكه . خواهى پرسيد : پس چرا از منافقان به « الَّذِينَ كَفَرُوا » تعبير كرده ؟ مىگوييم : نظير اين تعبير در سورهء توبه و غير آن نيز آمده است . از اين هم كه بگذريم ، مفسران روايت كرده‌اند كه اين سوره دربارهء كسى نازل شده كه گفته بود : « اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ أَوِ ائْتِنا بِعَذابٍ أَلِيمٍ »