حميد رضا مستفيد / كريم دولتى

24

تقسيمات قرآنى و سور مكى و مدنى ( فارسى )

سبب تقسيم‌بندى و نام‌گذارى جزء و حزب و ورد به طور كلى علل تقسيم‌بندى قرآن - چنان كه پيش‌تر گفته شد - اين موارد است : 1 - ظاهرا سبب تقسيم‌بندى ( تجزئه يا تحزيب ) در آغاز ، مشخص كردن شمار آيات يا سوره‌هايى بوده است كه روزانه مىبايست خوانده مىشده تا در مدت زمان معينى قرآن ختم شود . اين مطلب در اقوالى كه در قسمت پيشينهء پيدايش تقسيمات نقل شد ، كاملا مشهود است . 2 - گاهى اين تقسيم‌بندىها به منظور حفظ قرآن در زمانى مشخص انجام شده است ؛ مانند تقسيم‌بندى به دستور منصور دوانيقى كه در بخش بعدى به آن اشاره خواهد شد . 3 - سخاوى در مورد تقسيم‌بندى 120 تايى گفته است : « زيرا اجزاء 120 گانه براى قرّاء مساجد قرار داده شده است . » « 1 » سخاوى در مورد سبب نام‌گذارى تقسيمات قرآن به « حزب » و « ورد » چنين مىگويد : « . . . و تصور مىكنم كه « احزاب » ، گرفته شده از اين سخن است كه مىگويند حزب فلان يعنى جماعت فلان ؛ زيرا حزب ، طايفه‌اى ( جمعى ) از قرآن است و تصور مىكنم « ورد » از « ورد » ( بر سر آب رفتن ) است كه ضد « صدر » ( از سر آب برگشتن ) است ؛ زيرا قرآن ، تشنگى قلب‌ها را بر طرف مىكند . » « 2 »

--> ( 1 ) - جمال القراء ، ج 1 ، ص 378 : « لان جزء المائة و العشرين جعل لقرّاء المساجد . » ( 2 ) - همان ، ص 313 : « . . . يقال أجزاء القرآن و الاحزاب و الاوراد بمعنى واحد و أظنّ الاحزاب مأخوذا من قولهم : حزب فلان أى جماعته لانّ الحزب طائفة من القرآن ؛ و الورد اظنّه من الورد الذى هو ضدّ الصدر لأنّ القرآن يروى ظمأ القلوب . »