حميد رضا مستفيد / كريم دولتى

16

تقسيمات قرآنى و سور مكى و مدنى ( فارسى )

معتبرى براى آن در دست نيست . بعضى ديگر اين تقسيم را با « صلاة تراويح » در نزد اهل سنت بى ارتباط نمىدانند و معتقدند هر ركوع ، مقدار آياتى است كه مناسب است نمازگزار در صلاة تراويح بخواند و به ركوع رود . البته براى اين قول نيز مدركى يافت نمىشود . علاوه بر آن اين كه سورهء « حمد » خود يك ركوع محسوب مىشود و اين نكته با دو قول پيش گفته جمع شدنى نيست . تنها گفتهء سزاوار اطمينان دربارهء ركوع ، گفتهء « على محمد ضبّاع » - عالم مصرى - است كه در انتهاى مصحفى كه زير نظر او به چاپ رسيده ، آمده است : « رمز ركوع ، « ع » است و آن ( ركوع ) ، شمار ( آيات ) روزانه براى كسى است كه مىخواهد قرآن را در دو سال حفظ كند . » « 1 » طبق اين گفته بايد شمار ركوعات قرآن حدود 730 عدد باشد ؛ ولى با مراجعه به مصاحف چاپ شبه قارهء هند كه با نهايت دقت به موضوع ركوع پرداخته‌اند ، مشخص مىشود كه ركوعات 556 عدد است . بدين ترتيب ، گفتهء ضباع نيز مورد شك و ترديد واقع مىشود . همان‌طور كه اشاره شد ، در هيچ مصحفى مثل مصاحف شبه قارهء هند به موضوع ركوع اهتمام نشده و اين نكته ، اين ظن و گمان را در ذهن ايجاد مىكند كه شايد موطن اصلى اين نوع تقسيم‌بندى ، شبه قارهء هند باشد . به هر حال خالى از فايده نيست كه اين علامت را به اختصار بررسى كنيم . علامت ركوع در مصاحف شبه قارهء هند ، با سه عدد همراه است . براى مثال ، در شكل « ع » در آخر سورهء بقره ، عدد بالايى ، شمارهء مسلسل ركوع در سورهء مورد نظر را نشان مىدهد ؛ عدد وسطى ، شمار آيات ركوع مورد نظر را مشخص مىكند و عدد پايينى ، شمارهء مسلسل ركوع در جزء مورد نظر را بيان مىكند . بدين ترتيب مشخص مىشود كه آيه‌اى كه اين علامت با اين سه عدد در آخر آن قرار گرفته ، انتهاى چهلمين

--> ( 1 ) - ضباع ، توضيحات انتهايى قرآن به خط مصطفى نظيف چاپ مصر : « رمز الركوع هكذا « ع » و هو عبارة عن الحصّة اليوميّة لمن يريد حفظ القرآن فى عامين . »