ابو الفضل مير محمدى زرندى

266

تاريخ و علوم قرآن ( فارسى )

معين وارد بر تو نشود و بايد پس از عشاء كه عتمه ناميده مىشود و وقتى كه صبح از خواب بيدار مىشوى و هنگامى كه در وقت ظهر لباس‌هاى خود را از تن بر مىگيرى . . . مگر اينكه استيذان نمايند زيرا اين ساعتها ، ساعت عشرت و خلوت است . « 1 » 2 - ابو بكر جصاص از عطاء بن يسار نقل مىكند كه مردى از پيغمبر اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله ) پرسيد آيا در ورود به نزد مادرم از او استيذان كنم ! فرمود بلى آيا مادرت دوست دارد وقتى كه او عريان است او را ببينى « 2 » ؟ پس همانطورى كه روشن است دليلى بر نسخ نداريم بلكه بر عدم آن دليل‌هايى داريم كه گذشت و عرف و اعتبار و تحفظ بر عورات آن را تأييد مىكند . % مورد بيستم آيهء شريفهء « وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُوا الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً » : چون در وقت تقسيم ميراث ميت ، خويشان ، و يتيمان و فقيران حاضر شوند به چيزى از آن مال ، ايشان را روزى دهيد و با آنان سخن نيكو و دلپسند بگوييد . سيوطى در اتقان مىنويسد : گفته شده اين آيه نسخ گشته و نيز گفته شده كه نسخ نگشته ولى مردم در عمل به آن تسامح مىكنند ولى خود ، عدم نسخ و احكام آيه را اختيار نموده است « 3 » . و عتائقى مىنويسد : اين آيه با آيه مواريث وارث « يُوصِيكُمُ اللَّهُ . . . » نسخ شده است و در تفسير نعمانى از على ( عليه السلام ) نقل مىكند كه اين آيهء شريفه با آيه « يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ فَإِنْ كُنَّ نِساءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثا ما تَرَكَ . . . » نسخ شده است « 4 » . يعنى : حكم خدا درباره فرزندان شما اين است كه پسران دو برابر دختران ارث برند و اگر دختران بيش از دو نفر باشند ( و فرزند پسرى نباشد ) سهم همه دو ثلث تركه است . و از سعيد بن مسيب و ابى مالك و ضحاك نقل شده كه اين آيه با آيه مواريث نسخ شده است « 5 » .

--> ( 1 ) تفسير برهان ، ج 3 ، ص 150 . ( 2 ) احكام القرآن ، جصاص ، ج 5 ، ص 170 . ( 3 ) الاتقان ، ج 2 ، نوع 47 ، ص 23 . ( 4 ) ناسخ و منسوخ عتائقى ، ص 39 . ( 5 ) تفسير مجمع البيان ، ج 2 ، ص 11 .