ابو الفضل مير محمدى زرندى
261
تاريخ و علوم قرآن ( فارسى )
اضافه ، مرحوم صاحب جواهر از بعض عامه از مذهب شافعيه نقل كرده سپس آن را رد نموده است در آنجا كه مىفرمايد : وجوب قيام ، بنا به بعضى از اقوال ، نسخ شده . و ديگرى گفته قيامى كه براى آن حضرت و امت لازم بوده بعدا نسخ گشته است تا اينكه مىگويد : در نزد ما ( شيعه ) نسخ ثابت نشده است اينها اقوال دانشمندانى است كه درباره نسخ سخن گفتهاند ولى آنچه مقتضى است در اينجا بحث كنيم همان بحث از واجب اولى است كه توسط قرآن مجيد ثابت و سپس نسخ شده است ، زيرا بحث در اين كتاب از نسخ آيات و واجبات قرآنى است نه مطلق واجبات و اما نماز وتر چون وجوب آن توسط روايات ثابت شده بحثى از آن نمىكنيم مگر اينكه بگوييم مراد از قيام ، قيام در شب است كه براى نماز از جمله نماز وتر بيدار مىشوند . آنچه به نظر مىرسد اينكه : آيهء شريفه با آيهء ذيل سوره « إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ . . . » نسخ شده است زيرا آيه دلالت داشت بر وجوب قيام بر پيغمبر اسلام ( صلّى اللّه عليه و آله ) و گروهى از صحابه كه تأسيا به پيغمبرشان قيام كرده و از خواب بيدار مىشدند و در شب بعبادت مىپرداختند چون عادتا تشخيص نصف شب و يا ثلث و يا دو ثلث بر آنان سخت و مشكل بود چنانچه در آيهء « عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ . . . » به آن اشاره شده است . بنابر اين ، از ناحيهء خداوند متعال دستور آمد كه قيام در شب را ترك كنند و عوض آن به تلاوت قرآن بپردازند و معلوم است كه اين معنا نسخ چيزيست كه بر آنان لازم بوده و نسخ آنچه كه اصحاب بر خود لازم مىدانستند و به پيغمبرشان تأسى مىكردند . بنابر اين ، فرمايش سابق بعضى از محققين ، كه اين معنى نسخ نيست بلكه تخفيف است صحيح نيست زيرا واجبى كه حكم آن زايل گردد چه به كلى نسخ شود و چه وجوب آن نسخ گردد ولى استيجاب آن باقى بماند ( كه آن از اطلاق و يا عموم ادلهاى استفاده شده است ) نسخ است نه تخفيف . در خاتمه مقتضى است بحثى را در رابطه با آيهء ( فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ . . . ) بنماييم كه مراد از « يسر » همان سهولت براى مردم است كه از انجام آن ناراحت نشده و به حرج نيفتند و البته اين معنا بر حسب قدرت افراد مختلف مىشود و نيز با اعتياد و عدم اعتياد متفاوت مىگردد .