صادق ( عليه السلام ) نقل شده است كه مىگويد : از آن حضرت پرسيدم كسى كه سوار مركبى است هرگاه سوره سجده را تلاوت كند چه بايد بكند ؟ فرمود : او مىتواند به هر طرف كه مواجه است سجده كند چنانچه رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله ) وقتى متوجه مدينه بود بر روى ناقهء خود نماز خواند و فرمود : « فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ » : به هر طرف روى كنيد به طرف خدا روى كرده‌ايد « 1 » . بنابر اين حديث ، آيه شريفه در مقام اثبات و انشاء حكم است و امام ( عليه السلام ) با همين آيه بر مطلب خود استدلال كرده است پس با مطلب قبل - كه گفتيم آيه دلالت بر حكم ندارد - منافات دارد . ولى در جواب اين اشكال گفته شده كه حديث نيز به جاى ديگرى ناظر است و در مقام اينكه به كمك آيه مطلبى را اثبات كند نيست بلكه در مقام دفع توهم و اشكالى است كه به نظر مىرسد كه چگونه سجده به غير قبله جايز است و امام ( عليه السلام ) خواسته با آيه اثبات كند كه در تمام جهات و اطراف ، در توجه به خداوند فرقى نيست و توجه به هر جهت ، توجه به خدا است و چون در نافله ، بيش از توجه به خدا چيزى معتبر نيست پس به هر طرف توجه شود كافيست بلى در نماز فريضه و واجب ، به حسب اجماع اصحاب ، لازمست روى به كعبه نمود ، بلكه از آيه « وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ » ( شما مسلمانان هر جا هستيد روى به جانب كعبه كنيد ) استفاده مىشود كه در نماز واجب ، استقبال كعبه لازمست ، زيرا استقبال كعبه در صورتى لازمست كه نماز واجب باشد و به غير از آن ، تصور ندارد مگر اينكه وجوب را وجوب شرطى بدانيم نه تكليفى . و بعلاوه در رواياتى كه از امامان ( عليهم السلام ) نقل شده آيهء « وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ » را مخصوص نماز واجب كرده‌اند چنانچه در روايتى با سند صحيح زراره از امام محمد باقر ( عليه السلام ) نقل مىكند : كه وقتى روى به قبله كردى صورت خود را از قبله بر نگردان تا نمازت فاسد نشود چون خداوند متعال به پيغمبر اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله ) در فريضه فرموده است كه روى به طرف مسجد الحرم بنما و مسلمانان نيز هر جا باشند بايد به طرف مسجد الحرام بايستند « 2 »

--> ( 1 ) تفسير برهان ، سيد بحرانى ، در تفسير سوره بقره آيه ، 115 . ( 2 ) وسائل الشيعه ، ج 2 ، باب قبله ، ص 227 .