امّيّت و بىسوادى در عصر پيغمبر ( ص ) قرآن كريم در محيطى نازل شد كه اهل آن از نعمت نويسندگى محروم بودند . جز عدهء بسيار كمى كه به نوشتن آشنا بودند - آن هم به مقدار محدود و متوسط - و از حسن خط بىبهره بودند ، زيرا آنها بدوى بوده و توحش داشتند و از مطلق صنعت بدور بودند ، خوبست در مصحف‌هايى كه توسط صحابه نوشته شده دقت شود كه تا چه حد از رسوم خط كه در نزد اهلش مرسوم بوده دور و بيگانه‌اند « 1 » . يكى از مورخين مىگويد : در تاريخ و آثار عرب ديده نمىشود كه آنها تا نزديكيهاى اسلام ، عالم به خط باشند با اينكه در شمال و جنوب آنان ، گروهى بودند كه به خطوط و نقوش آشنايى داشتند كه مشهورترين آنها طايفه حمير در يمن بود كه با حروف مسند مىنوشتند و طائفه انباط در شمال سكونت داشتند كه با حروف نبطى مىنوشتند « 2 » . ديگرى مىگويد : نوشتن در ميان عرب تا يك قرن قبل از اسلام مجهول بود و كسى به آن آشنايى نداشت زيرا اجتماع آنها دائما در جنگها و غارتها مىگذشت و مانع بود كه آنها به صنعتى بپردازند و مراد ما از عرب همان عرب حجاز است كه پيغمبر اسلام در ميان آنها ظاهر گشت « 3 » . چنانچه آيه شريفه « هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ . . . » « 4 » دلالت بر جهل

--> ( 1 ) مقدمه ابن خلدون ، فصل 30 ، ص 419 . ( 2 ) تاريخ تمدن اسلامى ، ترجمه على جواهر كلام ، ص 452 . ( 3 ) دائرة المعارف تأليف وجدى ج 3 ، ماده خطط . ( 4 ) سوره جمعه آيه 3 .