آنچه از پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) باقى مانده كتاب اطلاق شده است چنانچه مىفرمايد : « انّى تارك فيكم الثّقلين : كتاب اللّه و عترتى اهل بيتى . . . » « 1 » : من در ميان شما دو چيز باقى گذاشته‌ام ، كتاب خدا و عترتم ( اهل بيتم ) . . . و از اينكه مىبينيم بر قرآن شريف « كتاب » اطلاق شده مىفهميم كه مكتوب و نوشته شده بوده است . و بديهى است به آياتى كه در سينه‌هاى مسلمانان است ، كتاب گفته نمىشود چنانچه به اشعار شاعرى كه در سينه‌هاى دوستان او است ديوان گفته نمىشود مگر اينكه به رشته تحرير بياورد . بلى ، گفته مىشود ، شعرهاى فلان شاعر است كه در سينه‌ها است نه ديوان او . بعضى از محققين ، پا را فراتر گذارده مىنويسند : كتاب ، به يك سلسله از نوشته‌هائى كه در يك جا جمع باشد گفته مىشود و هر گاه به قرآن كتاب گفته شود بطريق مجاز است نه حقيقت « 2 » . دسته دوم : اخبارى است كه دلالت مىكنند بر اينكه ، براى پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) ، نويسندگانى بوده كه وقتى وحى قرآنى نازل مىشد آن را مىنوشتند و در موقعى كه نبودند پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) ، آنها را احضار مىفرمود تا بنويسند و اين معنى ، مشهور و معروف در بين مسلمانان است و ما هم در اين موضوع ، تحت عنوان « نويسندگان وحى » بطور نسبتا وسيعى بحث كرده‌ايم و اين روايات به خوبى دلالت مىكنند بر اينكه آن حضرت در كتابت همانطور كه از يك نفر رهبر معصوم انتظار مىرفت كوشا بوده‌اند نه اينكه خود ، اهمال نموده و احاله كرده‌اند تا پس از مدتى زيدى بيايد و از سينهء مسلمانان ، قرآن را جمع آورى كند . دسته سوم : اخبارى است كه دلالت دارند بر اينكه قرآن كريم در عصر پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) جمع آورى شده است . از جمله آنها روايتى است كه بخارى از قتاده نقل مىكند ؛ مىگويد : از انس بن مالك پرسيدم قرآن را چه كسى جمع كرده است جواب داد چهار نفر كه همگى از انصارند و قرآن را در عصر پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) جمع كرده‌اند :

--> ( 1 ) ترمذى در سنن خود ج 5 باب مناقب اهل بيت النبى و احمد در مسند ج 3 ص 14 و 17 و 26 و 59 روايت را نقل كرده‌اند و همينطور حاكم در مستدرك ج 3 ص 109 با سندهاى زياد كه بر طريق شيخين تصحيح كرده است و بحار ج 3 ص 106 ب فضائل اهل بيت با اسانيد متعدد و فاضل و شنوى در رساله‌اى كه دار التقريب مصر منتشر كرده مستوفيا نقل كرده‌اند . ( 2 ) البيان ، بحث فكرة عن جمع القرآن - ص 167 .