ابو الفضل مير محمدى زرندى

105

تاريخ و علوم قرآن ( فارسى )

هيچگونه سهو را جايز نمىداند چنانچه در كتاب « الفقيه » مىنويسد : مفوضه و غلات براى پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) سهو را جايز نمىدانند و مىگويند : هر گاه نبى در نماز سهو كند در تبليغ هم سهو مىكند چون نماز هم مانند تبليغ از واجبات است ، سپس در پاسخ مىفرمايد فرق است بين نماز كه مشترك بين پيغمبر و امت است و تبليغ كه مخصوص آن حضرت است و ملازمه‌اى در بين سهو در نماز و سهو در تبليغ نيست « 1 » . و اما مرحوم ابن الوليد ( استاد صدوق ) نيز به جواز سهو قائل است چنانچه شيخ صدوق از او نقل مىكند كه اگر اخبار داله بر سهو پيغمبر را بشود رد كرد پس تمام اخبار را مىشود رد نمود « 1 » . پس بنابر اين ، آنچه علامهء مجلسى در بحار « 3 » فرموده كه : « اصحاب ما ، اماميه ، همه معتقدند كه انبياء و ائمه ( عليهم السلام ) معصوم از گناهند ، صغيره باشد يا كبيره ، عمدى باشد يا خطائى و چه از روى نسيان ، بجز شيخ صدوق و استادش « صحيح نيست ، زيرا شيخ صدوق و استادش فقط در احكام مشتركه بين پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) و امت چنين سخنى گفته‌اند و اما در تبليغ و امثال آن ، نه - چنانچه در عبارت قبلى ايشان مشاهده شد . پس شيخ صدوق در مورد تبليغ و معاصى بمانند اصحاب سخن گفته است ، اما در موارد مختصه به پيغمبر همه به عدم سهو قائلند و در اين موارد علاوه بر عقل و آيات مذكوره ، آيهء شريفه « وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى » : ( پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) از روى هوس تكلم نمىكند بلكه كلام او جز وحى خدا نيست ) نيز به خوبى دلالت دارد . در اين آيهء شريفه خداى تعالى اعلام مىفرمايد : كلام پيغمبر اسلام ، وحى است و متيقن از كلام آن حضرت كه مشمول اين آيه است همان آيات قرآنى است كه به مردم ابلاغ مىنمايد ، پس هر گاه - العياذ باللّه - در نقل آيات نسيان كند و مطلق را بدون قيد و عام را بدون خاص و . . . نقل نمايد پس در اين صورت وحى نخواهد شد و اگر بخواهد تمام كلامش وحى باشد بايد نسيان و خطا نكند و الا چيز ديگرى خواهد شد . در دنباله بحث به نظر مىرسد كه حق را به اصحاب بدهيم و قول شيخ صدوق را ردّ كنيم زيرا به حكم عقل بايد رسول خدا از نقائص و عيوب منزه باشد حتى در غير تبليغ ، ادله‌اى نيز ( كه فعلا در صدد بيانش نيستيم ) براى آن موجود است .

--> ( 1 ) من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 359 ( 3 ) بحار الانوار ، ج 17 ، ط جديد ، ص 98 ، باب سهو النبى .