معناى ديگرى نيز در آيه محتمل است و آن اينكه گفته شود : تو در نزول قرآن عجله نكن و صبر كن تا قرآن در وقت مقتضى نازل گردد . ولى آنچه به نظر مىرسد اينكه در آيه همان معناى اول مراد باشد و اين معنى با مفهوم كلمه « يقضى » موافق و روايتى كه از الدر المنثور نقل شد مؤيد آنست . پس اگر پيغمبر اسلام قبل از فراغت جبرئيل عجله داشته لابد براى غرضى بوده و آن ، بر حسب روايت الدر المنثور خوف نسيان بوده پس هر گاه خداوند پيغمبرش را از اين عمل نهى كند معلوم است كه ضمنا عدم نسيان پيغمبر خود را تضمين نموده است . 3 - « سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَ ما يَخْفى وَ نُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرى فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرى » « 1 » . اين آيهء شريفه بهتر از ساير آيات بر مطلب دلالت دارد ، زيرا در آن تصريح شده كه اى پيغمبر ما تو را وادار به قرائت مىكنيم و آن را در ذهن تو تثبيت مىنماييم تا آيات قرآنى را فراموش نكنى . و « اقراء » كه جمله « سنقرئك » از آن مشتق شده به معناى به خواندن واداشتن است تا قرائت خواننده را گوش دهند ، به دو غرض . يكى اينكه چنانچه اشتباهى باشد اصلاح گردد و ديگر اينكه تكرار شود تا آيات ، در ذهن قارى و خواننده مستقر و ثابت بماند و دربارهء پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) فقط احتمال و غرض دوم متصور است زيرا هرگز ديده نشده كه آن حضرت در آيه‌اى اشتباه كرده باشد ، پس اقراء از ناحيه خداى تعالى توسط جبرئيل ، فقط براى استقرار آيات در ذهن پيغمبر اسلام بوده تا فراموش نكند . استثناء « إلّا ما شاء اللّه » براى چيست ؟ اينكه در آيه شريفه مىفرمايد « تو فراموش نمىكنى مگر اينكه خدا بخواهد » مقصود از آن ، اين نيست كه در بعضى موارد فراموش مىكنى زيرا اين مطلب ، علاوه بر اينكه با شأن پيغمبر اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله ) مناسب نيست منتى هم بر پيغمبر اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله ) نمىباشد ، زيرا ديگران نيز بعضى چيزها را در حفظ دارند و بعضى ديگر را فراموش مىكنند بلكه مراد اين است كه خداوند خواسته قدرت خود را اعلام دارد كه اگر بخواهد نسيان كنى ، نسيان مىكنى گر چه هرگز نمىخواهد . مرحوم علامه طباطبائى در تفسير الميزان « 2 » مىنويسد : اين آيهء شريفه مانند بعضى از

--> ( 1 ) سورهء اعلى ، ايهء 6 - 9 . ( 2 ) تفسير الميزان ، ج 20 ، ص 266 .