مصحف كاملى وجود داشته‌اند ؛ به طورى كه برخى از منابع در نسبت دادن برخى از قرائتها بگويند ، مانند قرائت مصحف حمزة بن عبد المطّلب و حال آن كه حمزه ، چنان كه مىدانيم ، در جنگ احد ، هشت سال قبل از پايان يافتن وحى ، به شهادت رسيده بود . بعدها مفهوم مصحف از مجموعهء سوره‌ها كه به نظام خاصى چيده شده بودند ، تحوّل يافت و به صورت متن كامل قرآنى با ويژگى خاص درآمد ، به گونه‌اى كه شامل حروف قرآن بود ، چه با مصحف نمونه [ امام ] هماهنگ باشد و چه نباشد . اين مسأله در مصاحف تابعين كه سجستانى به ترتيب زير نام آنها را ذكر كرده است نمايان شد : 1 - عبيد بن عمير ليثى 2 - عطاء بن ابى رباح 3 - عكرمه 4 - مجاهد [ بن جبر يا جبير ] 5 - سعيد بن جبير 6 - اسود بن يزيد نخعى و علقمة بن قيس نخعى 7 - محمد بن ابى موسى شامى 8 - حطّان بن عبد اللّه رقاشى [ رقّاشى ] 9 - صالح بن كيسان مدينى [ مدنىّ ] 10 - طلحة بن مصرّف أيامى [ اليامى ] 11 - اعمش به نظر ما ، اين مصاحف ، نسخه تكرارى از روايات صحابه بوده‌اند كه ناميدن آنها به مصاحف تابعين تنها به جهت دريافت يك تابعى از صحابى و ارتباط مصحف وى با مصحف صحابه‌اى كه از او برگرفته ، مىباشد « 1 » . حتى مصاحفى به برخى افراد گمنام به ويژه از شيعيان هم نسبت داده شده . مثل آنچه كه كرمانى از آن به مصحف ابن شميط نامبرده است . او احمر بن شميط از ياران مختار ثقفى بوده است « 2 » . بدون بررسى دقيق در جزئيات اختلاف اين مصاحف ، مىتوان بيان كرد كه بيشتر آنها با مصحف عثمان هماهنگ بوده‌اند ، جز در امورى كه اختلاف در آن صحيح است ، البته به استثناى آنچه كه به مصحف ابن مسعود و ابىّ در برخى از جاها نسبت داده شده است . ( به اين مطلب در ادامهء اين فصل اشاره خواهيم كرد ) . امّا بسيارى از اين مصاحف تنها اختلاف را در چند حرف اندك ، ثبت كرده‌اند كه نمىتوان آن را با وجود چند حرف متفاوت ، مصحف ناميد ، چون اين نامگذارى نوعى استقلال را مىرساند كه اختلاف را امرى خيالى جلوه مىدهد نه حقيقى .

--> ( 1 ) لازم است مقايسهء مفصّل و دقيقى بين مصاحف صحابه و تابعين صورت گيرد تا رابطهء بين آنها را بيشتر روشن نمايد . ( 2 ) الكرمانى ، شواذ القراءة ، ص 93 و نيز : ابن اثير ، الكامل فى التاريخ ، حوادث سالهاى 66 و 67 هجرى قمرى .