عبد الصبور شاهين ( مترجم : سيد حسين سيدى )
مقدمه 15
تاريخ القرآن ( تاريخ قرآن ) ( فارسى )
5 - به اين چهار منبع ، كتاب « المصاحف » از ابن ابى داوود سجستانى ، اضافه مىشود . بنابر آنچه ، بعدا بيان خواهيم كرد ، اين منابع در بردارندهء بيشتر نوشتههايى است دربارهء شواذ كه در تاريخ ذكرى از آنها به ميان آمده است . با بررسى اين منابع ، تمام روايتهاى آن را بررسى كرده و براى ضبط دقيق وجوه قرائتى و كامل نمودن سندها ، روايات را مقايسه و نقل كردم ؛ بدين ترتيب مجموعهء زيادى از روايات به ترتيب قاريان و به همراه تمام آنچه كه در تفسير آنها در منابع و مراجع مختلف گفته شده ، برايم حاصل شد . بعد از اطمينان به اتمام اين كار ، به معرفى زمينههاى شذوذ قرائتها و روش نويسندگان آن ، به ويژه ابن خالويه ، ابن جنّى ، كرمانى و ابو حيّان پرداختم ، به اين اعتبار كه آنها قرائتهاى شاذ را به طور كلى ثبت نمودهاند . اين در حالى است كه سجستانى روش خود را محدود كرده و آن را در روايت اختلاف مصاحفى كه بر شمرده و - در كنار آنچه كه در تاريخ قرآن روايت شده - محدود نموده است . لذا بر خود لازم مىدانم كه در اين ديباچه به معرفى منابع و معيارهاى شذوذ قرائتها از نظر صاحب نظران آن بپردازم . منابع پژوهش و روش صاحبان آن در مطالب اين پژوهش ، دو نوع منبع از هم متمايزند كه بيانگر دو سطح از شاذ - علاوه بر مراجع تاريخ قرآن - مىباشند و مىتوان در پرتو اين دو سطح ، به منابع و روش صاحبان آنها حكم كرد . سطح نخست : نمايندهء اين سطح ، ابو بكر احمد بن موسى بن عباس بن مجاهد ( در گذشته به سال 324 ه . ق . ) است . وى نخستين كسى است كه نظام مشهور قرائتها را وضع نمود ، لذا نقطهء آغازين در وضع و دستهبندى نمودن قرائتهاى شاذ به حساب مىآيد زيرا وى با تقسيمبندى هفتگانهء قرائتها [ قرائات سبعه ] نوعى شذوذ نسبى را به وجود آورد ، به طورى كه غير از اين قرائتها را شاذ بر شمرد و در عمل ، كتابش را دربارهء قرائتهاى شاذ نوشت و حدّ و ميزان بين قرائتهاى هفتگانهء خود