توضيح الفاظ گويا و شرح الفاظ غير قرآنى ، تفسير گفت ، « 1 » تا جايى كه خاور شناسان نيز به اين نكته اعتراف كرده‌اند كه اصطلاح تفسير - هر چند ممكن است براى شرح برخى متون مقدس به كار رود - اگر مطلق استعمال شود ، به تفسير قرآن اشاره دارد « 2 » . تعريف تاريخ تفسير تاريخ عبارت است از شرح وقايع و سرگذشتهاى پيشينيان ، و تفسير نيز بنا به آنچه گذشت ، به معناى كشف معانى آيات قرآن است ؛ در نتيجه « تاريخ تفسير » ، شرح وقايع و سرگذشت منابعى است كه در كشف ، شرح و توضيح آيات قرآن نوشته شده است ( تفاسير ) . همچنين در اين علم به تحولات و سير تطور و تكامل تفاسير در بستر زمان پرداخته مىشود . در اين نوشتار تلاش شده كه تفاسير ، از آغاز پيدايش تاكنون ، با تحولاتى كه در هر قرن وجود دارد و خود موجب پيدايش روشهاى گوناگون در تدوين و نگارش تفسيرها شده است ، مورد بررسى قرار گرفته و به فراز و نشيب آنها در بستر قرون اشاره شود . و از آنجا كه انديشه‌ها و منشهاى فكرى هر مفسر در تدوين تفسير مىتواند نقش پايه‌اى داشته باشد ، اين انديشه‌ها نيز به اجمال معرفى مىگردد . با توجه به موارد فوق روشن مىشود كه موضوع تاريخ تفسير و مفسران ، بررسى تفاسير و مفسران براساس قرنهاى مختلف از عصر رسالت تا زمان حاضر است . اهمّيت و جايگاه تاريخ تفسير بدون ترديد ، آشنايى با تاريخ هر علم ، آگاهى از سرنوشت آن علم است كه نقش بسيار مهمى در فهم مسائل آن علم دارد ؛ از اين رو تاريخ تفسير و مفسران نيز به دليل

--> ( 1 ) . ر . ك : محمد على رضايى ، درآمدى بر تفسير علمى قرآن كريم ، ص 22 ؛ حسين علوى مهر ، روشها و گرايشهاى تفسيرى ، ص 20 . ( 2 ) . تفسير در دوران باستان ، دائرة المعارف قرآن ليدن ، ج 2 ، ص 99 ؛ آندروريپين ، دائرة المعارف اسلام ، « مقاله تفسير » .