على اكبر رستمى
4
آسيب شناسى و روش شناسى تفسير معصومان ( ع ) ( فارسى )
روشهاى تفسيرى ، همچنان روبه فزونى است . چنانكه در اين گفتار كوتاه ملاحظه نموديد ، تاكنون محور و موضوع بيشتر تلاشهاى ياد شده در بخش روششناسى تفسيرى ، شناخت روشهاى تفسيرى مفسّران ، در ادوار گوناگون ، بوده است . ليكن در اين نوشتار در پى شناخت روشهاى تفسيرى معصومان عليهم السّلام هستيم ، آنانى كه از اسرار نهفته در قرآن آگاهند و مفسران حقيقى و واقعى قرآن بشمار مىآيند ، چنان كه پيوند ژرف و انكارناپذير آنها با قرآن ، گواه اين حقيقت است . پيداست كه گفتههاى تفسيرى خاندان عصمت عليهم السّلام را بايد در ميان روايات تفسيرى موجود جستجو نمود . آنچه دربارهء روايات تفسيرى معصومان عليهم السّلام ، تا پيش از دهههاى اخير رايج بوده است ، گردآورى و ثبت آن در مجموعههايى است كه اكنون از آن به « تفاسير مأثور » ياد مىشود ، تفاسيرى چون ؛ تفسير علىّ بن ابراهيم قمى ، تفسير عيّاشى ، نور الثّقلين ، البرهان و تفاسيرى ديگر ، نمونههايى از اين قبيل مىباشد . همچنين ، در لابلاى تفاسير ديگرى كه از آن به « تفاسير اجتهادى » ياد مىشود اين روايات به عنوان استشهاد يا تأييد ديده مىشود . بىگمان گفتههاى تفسيرى گهربار معصومان عليهم السّلام ميراثى است گرانقدر ، بىمانند و مورد نياز هر تفسيرپژوهى كه به دنبال فهم استوار از قرآن مىباشد و در صورت بازشناسى روشهاى آن بزرگواران در تفسير قرآن ، دريچهء ديگرى بر مفسّران گشوده خواهد شد تا با يادگيرى آن روشها به سراغ قرآن رفته و تفسيرى روشمند ، روزآمد و مطمئن از آن ارائه نمايند . از سويى ، اين نكته نيز آشكار است كه ميراث تفسيرى اصيل آنان ، سوگمندانه ، در اثر علل و عواملى گوناگون ، با ناراستىهايى چون اسرائيليّات ، روايات غلوآميز ، احاديث ساختگى و حذف سند ، در هم آميخته شده ، به گونهاى كه از اعتبار آن تا حدّ زيادى كاسته شده است .
--> همچنين دو كتاب معروف التّفسير و المفسّرون ، يكى نوشته دكتر محمّد حسين ذهبى مصرى و ديگرى ، نگارش استاد گرانمايه ، حضرت آية اللّه معرفت - حفظه اللّه - از جمله تأليفهايى است كه در اين راستا صورت گرفته به ويژه تأليف آية اللّه معرفت كه جزء نخستين نگارشها از اين نوع در جهان تشيع مىباشد و تلاش ارزندهاى در آن صورت گرفته است .