بخلاف اين باشد ، و نهار ، اطول از ليل باشد ، جون آفتاب آنجا در بروج شمالى باشد ، و اقصر باشد اگر در بروج جنوبى باشد « 1 » و مواضعى كى ميان دائرهء بروج و معدّل النّهارست شمس به سمت سر ايشان رسد - در هر دورهء شمسى دو دفعه . و آنج در مسامتهء انقلاب صيفى باشد شمس به سمت سر ايشان رسد دفعهء واحده - فقط . و آنج ازينجا بگذرد شمس آنجا به سمت سر « 2 » نرسد . و مواضعى كى مدار نقطهء انقلاب صيفى آنجا ابديّ الظهور باشد جون آفتاب به آن نقطه رسذ ، مدّت يك دوره فوق الأرض بماند - و بعد از آن او را طلوع ، و غروب ظاهر شوذ ، و جون بنقطهء انقلاب شتوى رسذ در دورهء واحده تحت الأرض بماند . و مواضعى كى در آن قطب فلك البروج « بر » سمت رأس منطبق باشد فلك البروج بر افق منطبق گردذ ، و جون قطب ميل كند بسوى جنوب نصف فلك البروج از افق دفعة مرتفع شوذ ، - و نصف ديگر دفعة منخفض « 3 » و مواضعى كى در آنجا قطب عالم بر سمت رأس منطبق باشد معدّل النّهار بر افق منطبق شوذ ، و محور عالم قائم باشد بر سطح افق ، و كرهء حوالى او دور كند ، دورى رحويّ ، پس نصف فلك البروج ظاهر باشد ابدا ، و نصف او خفىّ ابدا ، و همه سال يك شبانروز باشد ، قريب نيم سال روز باشد ، و قريب نيم سال شب . و از آن جهت قريب نصف است نه « 4 » نصف بحقيقت ، بسبب آنج ظاهر مىشود از بطوء حركت آفتاب « 5 » در بعضى از فلك ، و سرعت او در بعضى . و حركت آفتاب بر محيط فلكى نيست كى مركز او مركز عالم است ، و الّا بعد او از جميع مواضعى - كى مسامت فلك البروج است مختلف نشدى ، پس آثار آن در

--> ( 1 ) - بود - م - باشند - ط . ( 2 ) - سر ايشان - م . ( 3 ) - متحصض - اصل . ( 4 ) - و نه - ط . ( 5 ) - آفتاب را - م .