از مقدّمهء كتاب مزبور بدست مىآيد - كه پيش از مصنّف كسى حكمة الاشراق را شرح ننموده است ، ولى در كتب فلسفه خوانده‌ام - كه نخستين شرح كتاب را شهرزورى صاحب الشّجرة الالهيّه نوشته ، و بيشتر مطالب علّامهء شيرازى از آن شرح اقتباس - و گرفته شده است . 4 - مفتاح المفتاح كتابيست بزرگ نزديك سى و دو هزار بيت كتابت دارد ، علّامهء شيرازى اين كتاب را به خواهش خواجه همام الدين « 1 » بن الهمام ( متوفى بسال 713 ) از شاگردان مبرّز خواجه نصير الدين طوسى و از مشاهير ثروتمندان - و وجها و شعرا ، و دانشمندان تبريز - كه حكايت ملاقات او با شيخ سعدى معروف مىباشد ، ساخته است . - از مقدّمهء كتاب بدست مىآيد كه مصنّف قبلا هم بشمس الدين محمد بن ملك الاسلام جمال الدين « 2 » ابراهيم بن الصدر السعيد شمس الدين محمد الطيبىّ فراهم - آوردن چنين تصنيف وعده داده بوده است ، حاجى خليفه در كشف الظنون تقريبا ذيل عنوان « مفتاح العلوم » 77 كتاب و ذيل « تلخيص المفتاح » 58 كتاب و ذيل « ايضاح » 8 كتاب

--> ( 1 ) - نگاه كنيد بتذكرة الشعراء دولتشاه سمرقندى چاپ ليدن 1318 ص 218 - 219 . - و بدانشمندان آذربايجان ص 396 - 398 . ( 2 ) - جمال الدين ابراهيم در ممالك فارس - و مضافت آن بخصوص از 692 ببعد فرمان‌رواى مطلق بوده ، - دو فرزندش تقى الدين عبد الرحمن بسال 702 و فخر الدين احمد بسال 704 وفات كردند ، و او خود در جمادى الاول سال 706 درگذشت ، و فرزندى كه بنام و نشان از وى باز ماند سراج الدين است كه جانشين تقى الدين گرديد . - جمال الدين از مخدومان مصنّف وصاف الحضره است ، صاحب وصاف وى را به عربى مرثيه گفته ، علامهء شيرازى نيز نامهء بفرزندش ( ظاهرا همين شمس الدين محمّد ) نوشته ، و او را در ماتم پدر تسليت داد ، و در نامه هفده فائده براى مصيبت رسيدن ايراد كرد ، پاسخى كه بمصنّف فرستادند از منشآت صاحب وصاف و در آن كتاب ثبت است ، در آنجا وى را بعنوانات و الفابى - كه دانشمندان و عرفاى بزرگ را وصف كنند ستوده‌اند ، و پيداست كه بقطب الدين اعتقاد داشته‌اند ( - نگاه كنيد بوصاف الحضره ج : 2 مطابق ص 268 ، - و ج : 3 مطابق ص 331 - 332 ، - و ج : 4 ص 507 - 509 ) .