خلف . و امكان وقتى عارض ماهيت شود كى او را فرا گيرند با قطع نظر از وجود و عدم ماهيت ، و از علت ايشان ، هر دو ، - اما اگر ماهيت را با جيزى ازينها فرا گيرند ممتنع باشد عروض امكان او را . و هر يك از وجوب و امتناع مشترك‌اند ميان آنك بالذات باشد ، يا بالغير . و هرج واجب است بالغير ، يا ممتنع است بالغير ، او ممكن باشد در ذات خوذ . و ازين كى وجوب مشترك است ميان وجوب بالذات ، و وجوب بالغير ، لازم نيايد كى وجوب بالذات مركب باشد ، - جه او مفتقر نيست بتعقل غير ذات ، بخلاف وجوب بالغير ، كى مفتقرست تعقل ا [ و ] بانضياف تعقل غير بتعقل وجوب ، و همجنين لازم نيايد از آنك امتناع مشترك باشد ميان امتناع بذات ، و امتناع به غير ، تركّبى در ممتنع بذات خوذ ، كى منفىّ صرف است . و امكان محوج است بسبب ، جه هر ممكنى نسبت وجود او ، و عدم او ، بماهيت على السويه است ، و هرج جنين باشد مترجّح « 1 » نشوذ احد الطرفين او بر آن ديگر - الّا بمرجّحى ، و علم به اين فطريست . و لازم نيايد از آنج او فطريست كى قضيّهء ديگر اجلي ازو نباشد عند العقل ، - جه شايد كى اين بسبب « 2 » امرى باشد عايد ، - نه بتصديق بهر دو ، بل بامرى ديگر ؛ جون تصوراتى كى لازم آن تصديق باشد . و عدم ممكن متساوى الطرفين نفى محض نيست ، و تساوى هر دو طرف وجود و عدم او نباشد ، الا در عقل ، بس تخصّص و ترجّح يك طرف عقلى باشد ، و عدم علت نفى محض نيست ، و او كافى است در تخصيص عقلى ، و به جهت آنك او ممتازست از عدم معلول در عقل ، شايد كى آن عدم را به اين عدم تعليل كنند در عقل . و وجود ممكن عند وجود سببه المخصص واجب باشد ، جه اگر

--> ( 1 ) - مرجح - اصل . ( 2 ) - نسبت - م .