خصم فعل عبد مستندست بعبد ، و عبد قادر نيست باتفاق ؛ بس بيش از اين « 1 » صادق نباشذ - كى كلّ من استند اليه فعل العبد فهو قادر بالاتفاق . دهم - اگر خداى تعالى قادر نباشد بر فعل عبد قادر نباشذ اصلا ، لكن قادرست - بس قادر باشذ بر فعل عبد . بيان شرطيه آن است كى اگر قادر نباشذ بر فعل عبد : يا قادر باشد بر جيزى يا بر هيج « جيز » قادر نباشد ، و اول باطل است ، بس ثانى متعين شوذ - اما بطلان اول به جهت آنك : اگر اين باشذ كى كلما لم يكن قادرا على فعل العبد كان قادرا على شيء ، منعكس شود به عكس نقيض بأين كى : كلما لم يكن قادرا على شيء اصلا كان قادرا على فعل العبد ، و اين ظاهر البطلان است ، بس شرطيه درست باشذ كى : كلما لم يكن قادر « [ ا ] » على فعل العبد لم يكن قادرا اصلا ، و بطلان تالى دال است بر بطلان مقدّم . و حلّ آن اينست كى شرطيه را منع كنيم . - و اما آنك : كلما لم يكن قادر [ ( ا ) ] على فعل العبد فامّا ان يكون قادرا على شيء ، اولا يكون قادرا اصلا . از دو حال بيرون نيست ، - جه تالى : يا نفس انفصال باشذ ، يا اجزاء انفصال . اگر نفس انفصال باشذ شرطيه صادق باشذ ، لكن از لزوم نفس انفصالى مر مقدمى را « 2 » لزوم واحدى از اجزاء انفصال مر آن مقدّم را لازم نيايد - تا گويند لزوم اين جزو از منفصله - مرين مقدّم را ممتنع است ، بس لزوم آن جزو ديگر او را متعين شوذ . و اگر اجزاء « 3 » انفصال باشذ ، جنانك - گويند كلما لم يكن قادرا على فعل العبد لزم ان يكون قادرا على فعل شيء او [ ( ان ) ] لا يكون قادرا على فعل اصلا ، شرطيه ممنوع باشذ - بل كه لازم انفصال باشذ ميان ايشان ، جه صحيح است - كى گويند « ( كى ) » كلما دخل زيد الدّار فاما ان يكون عمرو داخلا - اولا يكون ، و اين انفصال لازم دخول زيد است در خانه ، و هيج از اجزاء اين انفصال لازم آن نيست ، - جه درست نباشذ . كى گويند :

--> ( 1 ) - او اين - اصل . ( 2 ) - مر . مقدمى ا - اصل - را مر مقدمى را - م . ( 3 ) - جزو - ط .