قطب الدين محمود بن ضياء الدين مسعود الشيرازي
177
درة التاج ( فارسى )
جهارم : م ك ل - و منه بئر مكول « 1 » ، اذا قلّ ماؤها . بس در ورود آن شدّتى باشد . بنجم : م ل ك - و منه ملكت العجين اذا « [ أ ] » نعمت عجنه فاشتدّ و قوي . و قسم ششم - كى : ل م ك است مهمل است . و اگر « ( اين ) » حروف را نيز نگاه ندارند ، بل كى تجاوز كنند - بمعانى - كى اخوات آن طايفه از حروف من حيث النّوع او المخرج محتمل آن باشذ . آن را اشتقاق اكبر گويند جنانك : ثلم بميم - كى حرفى « 2 » ما بينى است به جهت خلل است - در جدار ، و ثلب ببا - كى حرفى « 3 » شديدست به جهت خلل در عرض . و جنانك : زفير بفا - به جهت آواز خر ، و زئير بهمزه - كى حرفى شديدست به جهت آواز شير ، و جنانك : فصم بفا - به جهت شكستن جيزها - بىآنك از يكديگر جذا شوند « 4 » . و قصم بقاف به جهت شكستن « 5 » - به شرط آنك جذا شود ، و ازينجاست كى : آوردهاند كى لغوىّ را براذر نمانده بوذ . و در عزا « 6 » مىگفت : فصمت ظهرى و ان شئت قصمت ظهري - لأنّه بالقاف اولى و احرى - لأنّه اشقّ و أنكى . نوع جهارم - علم اعراب - و آن علم نحوست ، و حدّ او آنك او علمى است بأحوالى و هيئاتى - كى عارض الفاظ عربىّ شوذ - كى آن الفاظ بواسطهء آن احوال - و هيآت بر آن وجه باشذ - كى بايد « 7 » ، و دلالات آن الفاظ بر معانى كى قاصد آنند « 8 » به آن احوال و هيآت حاصل - يا تمام شود . و بعضى گفتهاند كى : نحو علمست « 9 » بقوانينى - كى از ان احوال
--> ( 1 ) - ملوك - اصل . ( 2 ) - حرف - م . ( 3 ) - حرف - م . ( 4 ) - بشوند - م . ( 5 ) - شكستن به جهت - م . ( 6 ) - غزا - م . ( 7 ) - تابد - اصل . ( 8 ) - قصد آنند - ط - قصد آمد - ه : ( 9 ) - علمى است - م .