مطاوى كلام ما و كلام امام يونانيّين - افلاطون الهى - و ديگر ائمّهء فنون حكمت پيش از ما نصاب انطوا يافته ، منافى آن است كه معلّم مشّائيّهء يونان تحقيق كرده و ما در كتاب تقويم الإيمان و غيره و شريك سالف ما در الهيّات شفا و تعليقات براهين بر آن اقامت كرده‌ايم كه هر عدد مركّب از وحدات است نه از مراتب اعدادى كه تحت مرتبهء آن عدد واقع باشد . » « 1 » 1 - 6 ) در دنباله اضافه مىكند : « مثلا ستّه متألّف است از شش وحدت ، نه از سه اثنين يا دو ثلاثه يا اربعه و اثنين يا خمسه و واحد ؛ و نوع عدد را جزء صورى نمىباشد ، بلكه تنوّع عدد بنفس مادّه است كه وحدات هر نوع باشد كه بخصوصها و وحدات بالاسر اجزاى نوع در مجموع تلك الوحدات نوع متحصّل است . چه در تقويم الإيمان آورده‌ايم كه مراتب اعداد ، اگر چه مقوّمات و اجزاى نوع عدد نيستند ، امّا اقرب لوازم مرتبهء تنوّعند . » « 2 » 1 - 7 ) مراتب ادراكات انسانى : « در كتاب نفس از علم طبيعى و در طبقات علم ما فوق الطبيعه به منصّهء تبيين و ميقات تقرير رسيده و ما در كتاب تقويم الإيمان بر جهت قصوى و نمط اقصى - بإذن اللّه سبحانه - بيان كرده‌ايم كه مراتب ادراكات انسانى از رهگذر حواسّ خمس جسدانى و حاسّهء سادسهء عقلانى منحصر در چهار نوع است : احساس و تخيّل و توهّم و تعقّل . » « 3 » 1 - 8 ) مرتبهء مائيت اسميه و مائيت حقيقيهء ماهيات : « بنا بر آنكه در راه كعبهء تحقيق به موضع احرام ميقات برهان رسيده است كه جوهريات ماهيت بحسب مرتبتين مائيت اسميه و مائيت حقيقيه مختلف نمىباشد و فارق بين المرتبتين وراى تقدير و تخمين در مرتبهء مائيت اسميه و فعليت و تحقيق در مرتبهء مائيت حقيقيه نيست ؛ و در نفس رحمانى مطلقا ايجاد و وجود و موجوديت متّحدند بالذات و

--> ( 1 ) . اثر حاضر ، ص 115 . ( 2 ) . همان ، صص 116 - 115 . ( 3 ) . همان ، ص 122 .