مىگذرد . اينجا تنگ ترين گدار اين رود است كه از همه جا پر آب‌تر است و عرض رود در اينجا نزديك دو ميل است و در جاهاى ديگر گشاده شود ، چون گدار زم كه در حدود چهل فرسخ زير معبر ترمذ است . زم شهريست نزديك اين گدار به سمت غربى كه ميان ريگها و بته‌ها قرار گرفته است . در ناحيهء شرقى رود هيچ آبادى نيست ، بيابانى است كه بولايت نخشب و سمرقند و غيره مىرسد و نيز گدار آمو كه قريب پنجاه فرسخ پائين‌تر از گدار زم است . آمو شهريست بر سمت غربى رود و بفاصلهء چهار ميلى كه در مقابل آن در سمت شرقى رود ، شهرى بنام فربر است كه دو ميل از رود فاصله دارد . از فربر تا بخارى پايتخت خاندان اسماعيل بن احمد بن سامان خداوند و فرمانرواى خراسان هيجده فرسخ است و تا حصار بزرگ كه بخارى و آباديهاى آن را دربر گرفته پانزده فرسخ است . اين حصار را يكى از شاهان سغد بروزگار قديم براى جلوگيرى از تاخت و تاز اقوام ترك و دفع زحمت ايشان بنا كرد و در ايام مهدى تجديد بنا شد ، زيرا چنان كه سلمويه در كتاب فى الدولة العباسية و امراء خراسان آورده حصار بدست ابو العباس طوسى امير خراسان ويران شده بود . و گدار خوارزم قريب هفتاد فرسخ زير معبر آمو است . گويند اسكندر پسر فيليپس پادشاه از گدار ترمذ از روى پلى كه از پانصد كشتى ساخته بود در مدت هفت ماه گذشت از بس كه سپاه و همراهان وى فزون بود . آنگاه اين رود بولايت خوارزم مىرسد و بدرياچهء معروف جرجانيه مىريزد . جرجانيه شهرى است كه نزديك اين مصب است اين درياچه بزرگترين درياچه‌هاى جهان است و وسعت آن چهل در چهل فرسنگ است . از اين درياچه رودهاى بزرگ برون مىشود و بدرياى خزرى مىريزد . رود شاش نيز به اين درياچه مىريزد . اين رود تند آب و عميق است و ولايت شاش را سيراب نمىكند ، بلكه