قياس و رأى و استحسان را در احكام دين باطل شمارند ، زيرا خدا جل و عز دين را كامل كرده و راه را نموده و در آيات منزل و احاديث مفصل خويش چيزها را كه مكلفان ميبايد از آن بپرهيزند بيان كرده و از تقليد بازشان داشته و فرموده كه از حدود آيات و احاديث تجاوز نكنند ، و ديگر مسائل مربوط به آن از سخن در اصول عقلى و سماعى و فتوى و حكم و ديگر فنون علم و اقسام خبر كه در اين فهرست نيامده از همه اينها سخن آورديم . بدين جهت مناسب ديديم از پى كتابهاى سابق كتاب هفتم را باختصار بنام التنبيه و الاشراف تأليف كنيم و اين از پس كتاب الاستذكار لما جرى فى سالف - الاعصار آمده است و شمه‌اى از هيئت افلاك و تأثير نجوم و تركيب عناصر و چگونگى اعمال آن با شرح تقسيم زمان و فصول سال و مراحل هر فصل و اختلافى كه در بارهء فصل نخستين هست و هم از مايه‌هاى گيتى و ديگر چيزها و از بادها و جهت وزش و عمل و اثر آن و هم از شكل زمين و آنچه دربارهء مساحت و قسمتهاى آباد و ويران گفته‌اند و از جهات و آفاق و خواص آن و تأثيرى كه در ساكنان خود دارد و مطالب مربوط بدان و هم از هفت اقليم و تقسيمات و حدود آن و سخنانى كه دربارهء طول و عرض اقاليم و انتساب آن بستارگان هفتگانه - پنج ستاره و دو نيّر - گفته‌اند و وصف اقليم چهارم و مزيت آن بر اقليمهاى ديگر و فضايلى كه مايهء امتياز مردم آن بر مردم اقاليم ديگر است و مطالب مربوط به آن از قبيل سخن دربارهء طول و عرض بلاد و تأثير هواها و غيره و هم از ذكر درياها و شمارهء آن و سخنانى كه دربارهء طول و عرض و پيوستگى و ناپيوستگى آن گفته‌اند و رودهاى بزرگ كه به دريا ميريزد و كشورها كه بر اطراف آن هست و ديگر اوصاف آن و هم ذكر هفت قوم كه بروزگاران سلف بوده‌اند و زبانها و عقايدشان و اقامتگاههايشان و خصايص هر قوم و مسائل مربوط بدان شمه‌اى از اين همه را در آن بياريم .