المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )
201
التنبيه والإشراف ( فارسي )
نهايت جهان است ، زيرا ايام سندهند از آغاز دور ستارگان تا وقتى كه همه با هم شود چهارهزار هزار هزار و سيصد هزار هزار و بيست هزار هزار سال شمسى مطابق گردش خورشيد خواهد بود كه هر سال سيصد و شصت و پنج روز و ربع روز و يك پنجم ساعت و يك جزء از چهارصد جزء ساعت است ، با آنچه در بيت الذهب به ناحيهء عليا و مشرق هند هست و همانجاست كه اسكندر شاه وارد آن شد . تاريخ بيت الذهب از هنگام ظهور بد اول تاكنون بطوريكه سابقاً در همين كتاب آوردهايم دوازده هزار هزار سال ضرب در سى و شش هزار سال است و اختلافى كه حكيمان اقوام از فلكشناسان و غيره دربارهء اوج خورشيد يعنى بالاترين نقطهء مدار آن در فلك و جوزهر كه نقطهء مقابل اوج است دارند و نظير آن دربارهء اوج و جوزهر هر يك از ستارگان ديگر هست و بسيارى از آنها در وقت حاضر يعنى بسال سيصد و چهل و پنجم هجرى گويند كه اوج خورشيد شش درجه و نيم برج جوز است به ترتيبى كه درباره درجات گفتهايم ، اما مطابق سند هند هفده درجه و پنجاه و پنج دقيقه و چهارده ثانيهء برج جوز است . در زيج محمد بن موسى خوارزمى و زيج سندهند حبش بن عبد الله چنين آمده زيرا حبش سه زيج دارد كه بنزد كسان معروف است ، زيج ممتحن و دوم سندهند كه اختلاف آن با خوارزمى فقط چند دقيقه است و سوم زيج شاه . وقتى گويند زيج حبش و تعيين نكنند ، مقصود ممتحن است كه آن را از بطلميوس نقل كرده كه از روى قانون ثاون است و ثاون از المجسطى گرفته است . طرفداران زيج شاه گفتهاند كه اوج خورشيد در بيست درجه جوز است و طرفداران زيج ممتحن گويند اوج خورشيد بسالى كه اندازه گيرى شده يعنى بسال دويست و هفدهم ، چنان كه در همين باب بگفتيم در بيست و دو درجه و سى و نه دقيقه برج جوزا بوده است . و اعتقاد ما شاء الله منجم كه اوج شمس چهار چوبى است كه خداوند فلك را بدان راست كرده و اين يكى از نكاتى است كه بر او خرده گرفتهاند و آنچه هندوان