المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )

171

التنبيه والإشراف ( فارسي )

مدت توقف در لامس پيش از ايام مبادله و پس از آن چهل روز بود . ما در مورد هر مبادله كه پس از اين بيايد ايامى را كه مبادله در اثناى آن انجام ميشد ياد مىكنم نه مدت اقامت در لامس را كه كمتر و بيشتر بوده است . مروان بن ابى حفصه ضمن شعر درازى كه در مدح رشيد دارد دربارهء اين مبادله گويد : « اسيرانى كه محبسها براى آنها استوار شده بود و در آنجا دوستى ديدارشان نمىكرد ، بوسيلهء تو آزاد شدند ، در صورتى كه مسلمانان از آزادى آنها نوميد بودند و مىگفتند زندان مشركان قبرشان خواهد شد . » مبادلهء دوم ، مبادلهء ثابت - بدوران خلافت رشيد باز هم در لامس بسال يكصد و نود و دوم انجام شد و پادشاه روم نقفور پسر استبراق بود . ناظر اين مبادله ثابت بن نصر بن مالك خزاعى امير در بندهاى شام بود و چند صد هزار كس در آن حضور يافت و عدهء مسلمانانى كه در اثناى هفت روز مبادله شد دو هزار و پانصد و چند تن از مرد و زن بود . مبادلهء سوم ، مبادلهء خاقان - در خلافت واثق در محرم سال دويست و سى يكم در لامس انجام شد و شاه روم ميخائيل پسر توفيل بود و ناظر اين مبادله خاقان خادم ترك بود و عدهء مسلمانانى كه در مدت ده روز مبادله شد چهارهزار و سيصد و شصت و دو تن از مرد و زن و يا چنان كه در كتب صوائف يعنى جنگهاى تابستانى با روم آمده چهارهزار و چهل و هفت تن و بقولى كمتر از اين بود . در اين مبادله مردم زبطره را بيرون كردند و هم در اين مبادله ابو مسلم جرمى نيز حاضر بود . وى در نواحى سرحدى اعتبارى داشت و ولايت و مردم روم را نيك ميشناخت و دربارهء اخبار روم و ملوك و سران آنها و ولايت و راهها و معبرهاى آن و موسوم جنگ و تاخت و تاز در قلمرو روم و ممالكى كه مجاور روم است از بر جان و ابر و برغر و سقلاب و خزر تأليفاتى داشت . و هم در اين مبادله مردى بنام ابو رمله از جانب احمد بن ابى دواد