غريغوريوس الملطي ( ابن العبري ) ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
402
مختصر تاريخ الدول ( تاريخ مختصر الدول ) ( فارسى )
اشارت رفته بود كه مشتاق اقامهء عدل و رواج رويهء احسان هستيد و مىخواهيد به دل و زبان در اين مضمار بكوشيد و امور اوقاف را سامان دهيد . آرى اين خود از واجبات دين است و بزرگتر از آن است كه بتوان براى آن اجر و ثوابى قائل شد . « اما اينكه گفتهايد سپاهيان و قراولان و شحنهها را از آزار رسانيدن به آحاد رعيت بر حذر داشتهايد و آيندگان و روندگان را از شوايب اتهام مبرا دانستهايد ، از آن زمان كه اين خبر به ما رسيد ما نيز آن را در حوزهء قلمرو خويش مجرا داشتيم و نواب خود را در رحبه و بيره و حلب و عين تاب چنان فرمان داديم و برخى از سران سپاه را براى تنفيذ آن به اطراف ممالك گسيل داشتيم . اما جاسوسى كه در زىّ فقرا و صوفيه فتنه مىانگيخته و نخست به دام افتاده سپس آزاد شده است ، ما نيز از جاسوسانى اينچنين ، كه به دروغ جامه فقر مىپوشند و بسيارى از فقرا و صلحا را هدف تير اتهام قرار دادهاند ، بسيار يافتهايم و طعمهء شمشير نساختهايم و خرقهء فقر را كه خود را بدان مستور داشتهاند از رازشان بر نيفكندهايم و مورد بازجست و پرسش قرار ندادهايم . « اما اشارت رفته بود كه در اتفاق كلمه صلاح عالم است و انتظام جمعيت بنى آدم ، مسلم است كه هر كس در اتحاد زند و به صلح و آشتى گرايد به راه خطا نرفته است و آن كه عنان مكاوحت به ديگر سو گرداند چون كسى است كه دست دوستى دراز كرده است . درست است كه صلح سرور و سر هر رأى و انديشهاى است ولى امورى است كه بايد پايههاى صلح بر آن قرار گيرد ، مثلا آنچه بر زبان رفته و در آن مكتوب آمده به صورت معاهده درآيد و رسولان بر آن صحه گذارند . « اما استشهاد شما به آيهء « وَ ما كُنّا مُعَذِّبِينَ حَتّى نَبْعَثَ رَسُولًا » 17 : 15 سخنى بر منهاج دوستى نبود زيرا آنان را كه در دين تقدم داشتهاند حقوقى است كه بايد رعايت شود . در پايان مطالبى كه بايد به آنها جواب داد يكى هم سخنى است كه بر زبان قاضى القضاة قطب الملّة و الدين جارى شد كه از اسلام آوردن سلطان و انتظام او در ميان ملت اسلام و بسط عدل و احسان او حكايت داشت . البته نبايد به سبب اسلام آوردن بر كسى منت گذاشت « قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَكُمْ بَلِ الله يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَداكُمْ لِلْإِيمانِ 49 : 17 ( به سبب اسلام آوردنتان منت نگذاريد . خداست كه بر شما منت مىنهد كه شما را به راه ايمان هدايت كرده است ) . همچنين از سخن ايشان بر مىآمد كه