غريغوريوس الملطي ( ابن العبري ) ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
363
مختصر تاريخ الدول ( تاريخ مختصر الدول ) ( فارسى )
قيساريه و سيواس گذشتم ، هيچ كس از مردم آن شهرها مرا نشناخت ، چون به ارزنگان [ : ارزنجان ] رسيديم يكى از بازاريان كه نزد ما سكونت داشت گفت : اگر اين چشمها از آن من است اين مرد پادشاه سيس است . چون رسول اين سخن بشنيد روى به من كرد و سيلى به صورتم زد و گفت : اى فرومايهء كثيف اينك به پادشاهان شباهت يافتهاى ؟ من آن سيلى تحمل كردم تا آن گمان را ، كه عين يقين بود ، زايل كنم . در سال 651 هولاكو ايلخان از نواحى قراقورم به سوى بلاد غربى در حركت آمد . مونككا قاآن سپاهى همراه او كرد از هر ده نفر دو نفر . برادر كوچكش ، سنتاى « 663 » اغول را نيز با او فرستاد ، و از جانب باتو بلغاى پسر سبقان « 664 » و قوتار « 665 » اغول و قولى با سپاهيان باتو ، و از جانب جغتاى ، تكودار اغول پسر بوخى « 666 » اغول ، و از جانب جيجكان بيكى بغاتيمور با لشكر اويرات ، و از ناحيهء ختا هزار خانوار از سازندگان منجنيقها و اصحاب حيل « 667 » در اصلاح آلات حرب همراه او شدند . فرمانده ترك كيدبوقا باورچى بود . قائم مقام هولاكو در اردوى مونككا قاآن پسرش جومغار بود ، زيرا مادرش بزرگترين خاتون پدرش هولاكو بود . پسر بزرگش اباقا و پسر ديگرش يسمون « 668 » و از خاتونان بزرگ ، دوقوز خاتون ، كه مسيحى مؤمنى بود ، و الجاى خاتون در صحبت او بودند . در سال 652 ايلچيان پىدرپى به طلب سلطان عز الدين فرمانرواى روم مىآمدند كه خود به خدمت مونككاى قاآن حاضر آيد . عز الدين بسيج سفر كرد و تا شهر سيواس پيش رفت . چون شنيد كه اميران به برادرش ركن الدين تمايل يافتهاند و مىخواهند او را پادشاه كنند شتابان به قونيه بازگشت ، و برادر خود علاء الدين را فرستاد و او را نامهاى داد كه در آن آمده بود : من برادر خود علاء الدين را به خدمت گسيل داشتم ، او نيز چون من سلطان است و مرا آمدن ميسر نيست ، زيرا اتابك و مدبر كارهاى من ، جلال الدين قراطاى ، مرده است و دشمنان من از ناحيهء مغرب آشكار شدهاند . چون سر آنان را از سر خويش كم كردم بار ديگر خود مىآيم . علاء الدين در راه بمرد و به اردوى قاآن نرسيد . عز الدين قصد آن كرد كه ركن الدين برادر خود را بكشد تا از شر او در امان باشد . امرا از اين امر خبر يافتند و ركن الدين را فرارى دادند . بدين گونه كه بر او جامه يكى از غلامان آشپزخانه را پوشيدند و خود