غريغوريوس الملطي ( ابن العبري ) ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
340
مختصر تاريخ الدول ( تاريخ مختصر الدول ) ( فارسى )
سياست او بيش از من آشناست . مصلحت اين است كه اين امر به دو تفويض شود . از اين رو او پيش از ديگران فرمانبردارى خود ابراز داشت . امرا از ميان دختران دوشيزهء خويش كه شايستهء خدمت قاآن بودند چهل دختر را برگزيدند و به زيورهاى گرانبها بياراستند و بر اسبان زيبا و آراسته بنشاندند و به خدمت بردند . چون قاآن از اين امور بپرداخت به ضبط ممالك روى آورد . جرماغون را با سى هزار سوار به ناحيهء خراسان فرستاد و سنتاى « 620 » بهادر را با سى هزار سوار به جانب قفچاق و سقسين و بلغار روان كرد و جمعى ديگر را به تبت گسيل داشت و خود عازم بلاد ختا شد . در سال 627 - در اوايل آن سال - سلطان جلال الدين خوارزمشاه به خلاط رفت و آن شهر را به سختى در محاصره انداخت . چنان كه بيست منجنيق بر ناحيهء دريا نصب كرد . تقى الدين عباس برادر الملك الاشرف و مجير الدين يعقوب و امير حسام الدين قيمرى و عز الدين ايبك مملوك اشرف در آن شهر بودند . محاصره مردم خلاط چنان طولانى و سخت شد كه مردم به خوردن گوشت سگان پرداختند و نان هر رطل شامى به يك دينار مصرى رسيد . خوارزمشاه شهر و قلعه را در تصرف آورد و حسام الدين قيمرى گريخت و تنها با اسبى برفت تا به دژ قيمُر رسيد . از آنجا بسيج خدمت الملك الاشرف كرد و به رقه رفت . اما عز الدين ايبك و تقى الدين و مجير الدين با خوارزمشاه بماندند . با او سوار مىشدند و چوگان بازى مىكردند . چون اين اخبار به الملك الاشرف رسيد به هم برآمد و جريده به ابُلُسْتَين راند . علاء الدين كيقباد صاحب روم از چند فرسخ به ديدار او آمد . سپاه الملك الاشرف هم به او رسيد . علاء الدين كيقباد هم با سپاه خود به آق شهر آمد و هر دو با يك ديگر همدست شدند . خوارزمى از خلاط با چهل هزار جنگجو بيرون آمد و در روز جمعه دو سپاه را با يك ديگر نبردى سخت افتاد كه غلبه با الملك الاشرف و علاء الدين كيقباد بود . شب شنبه را همچنان در تعبيه به روز آوردند . روز شنبه نبرد را پى گرفتند . لشكر خوارزمى سخت درهم شكست و روى به گريز نهاد و خلق بسيارى ، كه جز خداى شمار آن كس نداند ، طعمه تيغ هلاك شدند و شمارى همچندان اسير شدند يا گريختند . لشكر شكست خورده تا جبال طرابيزون [ : طرابوزان ] بگريخت . آنجا پرتگاهى بود كه بناگاه هزار و پانصد تن از ايشان در آن غلتيدند . خوارزمشاه به