غريغوريوس الملطي ( ابن العبري ) ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
339
مختصر تاريخ الدول ( تاريخ مختصر الدول ) ( فارسى )
در سال 625 رسولان ميان فرنگ و الملك الكامل براى عقد پيمان صلح به آمد و شد پرداختند . مقرر شد كه بيت المقدس را به فرنگيان دهند . فرنگيان آن را بستدند با مواضع بسيار ديگرى از بلاد ساحل . اين تسليم از آن رو صورت گرفت كه الملك الكامل از كثرت سپاهيان ايشان بيمناك شده بود و از راه دريا نيز پى در پى مردان و اموال مىرسيدند . او مىترسيد كه مباد همهء آن سرزمينها را به زور بستانند ، پس به همين مقدار ايشان را راضى گردانيد . در سال 626 اجتماع اولاد و امراى مغول بر پا شد ، از قفچاق پسران جوجى . هردو ، باتو ، شيبان « 616 » ، تنكوت ، بركه ، بركجار و بغاتيمور « 617 » بيامدند ، از اقناس « 618 » جغتاى برسيد و از سوى اتميل « 619 » اوكتاى ، و از جانب مشرق عمشان اوتكين و بيلكتاى نويان و الجتاى نويان و الغنويان . اما پسران خردسال در اردوى چنگيزخان بودند . در بهار همه با سپاه خود بيامدند . سه روز پى در پى شادى كردند . سپس به وصيت چنگيزخان پرداختند كه اوكتاى را وليعهد خود گردانيده بود . همگان سر به فرمان فرود آوردند و شايستگى اوكتاى را تأييد كردند . اوكتاى آهنگ آن داشت كه از پذيرفتن پادشاهى سرباز زند . اين بود كه گفت : هر چند فرمان پدر را خلاف نتوان كرد ولى مرا برادر بزرگترى است و نيز عموهايى كه همه از من بدين مهم شايستهترند . اما از او نپذيرفتند و به اصرار خواستند كه وصيت پدر به جاى آرد . اين اصرار و تضرع چهل روز مدت گرفت . عاقبت اوكتاى پذيرا آمد . همه كلاهها از سر برداشتند و كمربندها از كمر بگشودند و بر دوش افكندند . جغتاى برادر بزرگتر دست راست او را گرفت و اوتكين عمش دست چپش را و بر تخت پادشاهى بنشاندندش و او را قاآن خطاب كردند . الغنويان كاسه گرفت و او بنوشيد . آنگاه همهء حاضران در خرگاه و بيرون خرگاه نه بار زانو زدند و او را دعا گفتند . سپس از خرگاه بيرون آمدند و سه بار در برابر خورشيد زانو زدند . از اين رو الغ نويان كاسه گرفت كه او كوچكترين پسر چنگيزخان بود . مغول را عادت بر اين است كه چون پدر بميرد بر پسر كوچك مالى تقسيم نمىشود و از خانهء پدرى بيرون نمىرود و تدبير منزل به عهدهء اوست . در اين چهل روز اوكتاى قاآن مىگفت : الغنويان صاحب خانه است . او در خدمت پدر بيش از من بوده و به