بنام بود و در آن صناعت براى او چيزهايى كشف شد كه براى ديگران كشف نشده بود . حسن ، برادر خردتر ، در هندسه يكتا بود و در آن علم طبعى عجيب داشت ، كه هيچ كس به پايهء او نمىرسيد . او هر چه آموخت همه را به طبع خود [ پيش خود ] آموخت . و از كتب هندسه جز شش مقاله از كتاب اقليدس در اصول هندسه نخوانده بود و اين كمتر از نصف كتاب است . ولى حافظه‌اش عجيب و تخيّلش نيرومند بود . گويند كه مروزى « 528 » روزى در نزد مأمون گفت حسن تنها شش مقاله از كتاب اقليدس خوانده است . و قصدش از اين سخن تحقير او بود . حسن گفت : يا امير المؤمنين هر شكلى را از شكلهاى مقالاتى كه من نخوانده‌ام اگر از من بپرسند به نيروى فكر خويش آن را استخراج مىكنم و نخواندن همهء كتاب اقليدس مرا زيانى نرسانيده است . ولى چه سود مروزى را كه همه كتاب را خوانده امّا در حل كوچكترين مسئلهء هندسه در مىماند ! مأمون گفت : سخن تو را رد نمىكنم ولى عذر تو براى نخواندن كتاب اقليدس پذيرفته نيست . زيرا با همه مقام و مرتبتى كه در هندسه دارى اگر كتاب اقليدس را ، كه در اين علم به منزله الفبا در سخن گفتن و نوشتن است ، نخوانى بيم آن مىرود كه دچار تنبلى شود . ثابت بن قره « 529 » بن مروان صابى حرّانى در خانهء محمد بن موسى علم آموخت . او از ساكنان غير بومى بغداد بود . محمد بن موسى تا به او خدمتى كرده باشد به دربار معتضد نزديكش ساخت و معتضد او را در زمرهء منجمان خود درآورد . ثابت بن قره در دستگاه معتضد مقامى بس ارجمند يافت ، چنان كه همواره در محضر او مىنشست و زمانى دراز با هم به گفتگو مىپرداختند و مىخنديدند . معتضد بيش از همه وزرا و خواص خود به او رغبت داشت . ثابت بن قره را تأليفات بسيارى است در تعليمات رياضى و طب و منطق . همچنين او را آثارى است به زبان سريانى بر اساس مذهب صابئين ، دربارهء آيينها و فرايض و سنن ، و طرز كفن كردن مردگان و دفن ايشان ، و در طهارت و نجاست ، و حيواناتى كه شايسته ذبح كردنند و حيواناتى كه شايسته نيستند ، و دربارهء اوقات عبادات و ترتيب چيزهايى كه در نماز بايد خوانده شوند . آنچه در باب مذهب