از معانى است و به صناعت « آموختن و ممارست » نياز دارد و بمنزلهء قالبهائى براى معانى مىباشد ، زيرا همچنانكه ظروف مخصوص آب گوناگون است مانند ظروف زرين و سيمين و صدفى و شيشه‌اى و سفالى ، ليكن ماهيت آب يكيست و نيكوئى و زيبائى ظروف پر از آب بر حسب اختلاف جنس آنهاست نه اختلاف آب . همچنين نيكوئى و زيبائى زبان و به كار بردن بلاغت در آن نيز بر حسب اختلاف طبقات سخن فرق مىكند و وابسته به طرز تأليف آن است كه چگونه بر مقاصد تطبيق شود ، در صورتى كه ماهيت معانى يكى است از اين رو كسى كه به طرز تركيب سخن و اسلوبهاى آن بر حسب مقتضيات ملكهء زبان آگاه نباشد و بخواهد مقصود خويش را تعبير كند و به خوبى از عهدهء آن برنيايد ، همچون شخص زمين‌گيرى است كه آهنگ برخاستن و راه رفتن كند و به علت فقدان قدرت حركت به مقصود خود نائل نشود . و خدا بشما آموخت آنچه را كه نميدانستيد [ 1 ] . فصل 49 در اينكه اين ملكهء « سخندانى » در نتيجهء محفوظات بسيار حاصل مىشود و نيكوئى در آن بسبب محفوظات نيكو و استادانه بدست مىآيد در فصول گذشته ياد كرديم كه هر كه بخواهد زبان عربى بياموزد ناگزير بايد بر محفوظات خود بيفزايد و بهر اندازه محفوظات او نيكو باشد و آنها را از طبقه و نوع عالى سخن برگزيند و مقدار بيشترى حفظ كند به همان ميزان ملكه‌اى كه براى حفظ كننده حاصل مىشود نيكو خواهد بود . چنان كه اگر محفوظات كسى از [ اشعار عرب اسلامى [ 2 ] ] حبيب [ 3 ] يا عتابى [ 4 ] يا ابن معتز يا ابن هانى يا شريف

--> [ 1 - ) ] و الله عَلَّمَكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ 2 : 239 . س : بقره آ : 240 . [ 2 - ) ] در نسخهء خطى ينى جامع و چاپهاى مصر و بيروت نيست . [ 3 - ) ] حبيب بن اوس ، ابو تمام . [ 4 - ) ] كلثوم بن عمر ملقب به عباس متولد قنسرين و معاصر هارون الرشيد . وى مورد عنايت برمكيان بوده است . و بسال 208 ه ( 824 - 823 م ) درگذشته است .