فصل 20 در فلاحت اين صنعت از فروع طبيعيات است و آن بحث و انديشيدن در گياه از لحاظ بهره‌بردارى و پرورش آن است و اين امر از راه آبيارى و ممارست [ و پرورش دادن زمين و باغ به روش درست و شايستگى فصل و بر عهده گرفتن كليهء وسايلى كه سبب اصلاح و تكميل و پيشرفت گياه مىشود ] [ 1 ] حاصل مىگردد . و پيشينيان بدين فن عنايت بسيارى مبذول مىداشتند و آنها نظر خويش را دربارهء گياهان تعميم مىدادند و كليهء جهات آن را در نظر مىگرفتند از قبيل : كاشتن و نمو دادن گياهان و خواصى كه در آنها يافت مىشود و جنبهء روحانيت آنها ( منظور روح نباتى است كه در نمو آنها فرمانروائى دارد ) كه بروحانيت ستارگان و هياكل مشابهت دارد و در باب سحر و جادوگرى به كار مىرود و به همين سبب توجه عظيمى بدان مبذول مىداشتند و از تأليفات يونانيان كتاب فلاحت نبطى منسوب بدانشمندان نبط ترجمه شده است كه از اين حيث مشتمل بر مسائل بسيارى است و چون علماى اسلام بمحتويات آن در نگريستند و متوجه شدند كه باب سحر در اسلام مسدود و تحقيق و بحث در آن حرام است از اين رو به همان مسائلى اكتفا كردند كه به كاشتن و ممارست و اصلاح گياهان و آنچه براى آنها در اين باره رخ مىدهد ارتباط داشت و مباحث مربوط بفن ديگر ( ساحرى ) را به كلى از آن [ حذف كردند ] [ 2 ] و ابن العوام كتاب مزبور را بنام كتاب الفلاحة النبطية بر اين شيوه مختصر كرده است و فن ديگر آن را فرو - گذاشته است ، ولى مسلمهء ( مجريطى ) در كتب ساحرى خويش امهاتى از مسائل اين قسمت را نقل كرده چنان كه هنگام بحث دربارهء ساحرى آنها را ياد خواهيم كرد . انشاء الله تعالى .

--> [ 1 - ) ] قسمت داخل كروشه از چاپ پاريس است . [ 2 - ) ] از « پ » و « ينى » .