ابن خلدون ( مترجم : م . محمد پروين گنابادى )

1011

تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى )

شرحى بر آن بنام رفع الحجاب نوشته است ، ولى اين شرح براى مبتدى دشوار و مغلق است ، زيرا براهين آن داراى مبانى استوارى است . و آن كتاب پر ارزشى است كه ما دريافتيم مشايخ و بزرگان از روى شايستگى بدان اهميت بسيار ميدهند . [ و مؤلف ( رحمة الله ) در اين كتاب از شيوهء كتاب « فقه الحساب » تأليف ابن - منعم [ 1 ] و كتاب « الكامل » تأليف احدب پيروى كرده و براهين آن دو مؤلف را تلخيص نموده است و آنها را از اصطلاح حروفى كه در آن علم متداول بوده تغيير داده و به استدلال آشكارى پرداخته است كه عبارت از سر حروف و زبدهء آنهاست و كليهء آنها مغلق و دشوار است ] [ 2 ] . و دشوارى كتاب مزبور « رفع الحجاب » مانند همهء علوم تعاليم بسبب شيوهء استدلال برهان آن است و گر نه كليهء مسائل آن واضح و روشن است و هر گاه كسى آهنگ شرح آن كند تنها بايد علل اين اعمال را باز گويد و آن اندازه كه فهم علل مزبور دشوار است در اعمال مسائل چنين دشوارى و اشكالى يافت نمىشود . پس بايد نيك در اين نكته تأمل كرد . و خدا بنور خود هر كه را بخواهد رهبرى مىفرمايد . [ 3 ] و از فروع علم حساب جبر و مقابله است و آن صناعتى است كه بدان عدد مجهول بوسيلهء عدد معلوم مفروض استخراج مىشود به شرط آنكه ميان آنها نسبتى كه مقتضى اين امر باشد وجود داشته باشد . و در اصطلاح ايشان براى مجهولات مراتبى از طريق دو برابر كردن بوسيلهء ضرب تعيين كرده‌اند كه نخستين آنها عدد است ، زيرا بوسيلهء عدد ، مطلوب مجهول از راه استخراج آن از نسبت مجهول تعيين مىشود .

--> [ 1 - ) ] قفطى باختصار دربارهء محمد بن عيسى بن المنعم گفتگو كرده ، ولى يادآور نشده است كه وى در چه عصرى ميزيسته است . از دسلان . [ 2 - ) ] در چاپهاى مصر و بيروت نيست ، ولى نسخهء خطى « ينى - جامع » با چاپ پاريس مطابقت دارد . [ 3 - ) ] اشاره به : يَهْدِي الله لِنُورِهِ من يَشاءُ 24 : 35 : س : 24 ( النور ) آ : 36 و در چاپهاى مصر و بيروت اين جمله نيز افزوده شده است : و او نيرومند متين است . اشاره به : ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ 51 : 58 . س : 51 ( الذاريات ) آ : 51