نائل آمدن و شرح اصطلاحاتى كه در اين باره ميان ايشان متداول است . و پس از آنكه علوم نوشته و تدوين گرديد و فقيهان دربارهء فقه و اصول و كلام و تفسير و جز اينها بتأليف پرداختند رجالى [ 1 ] از پيروان اين اصول نيز دربارهء طريقت خويش تأليفاتى كردند از آن جمله كسانى در موضوع ورع يا پرهيزگارى و محاسبهء نفس در اقتداى به عمل و ترك آن كتبى نوشته‌اند چنان كه [ محاسبى [ 2 ] در كتاب « رعاية » اين شيوه را برگزيده است و برخى هم دربارهء آداب طريقت و ذوقها و وجدهاى پيروان آن در احوال گوناگون ، بتأليف پرداخته‌اند [ 3 ] ] چنان كه قشيرى در كتاب « رساله » و سهروردى در كتاب « عوارف المعارف » و امثال ايشان در مسائل مزبور به تحقيق پرداخته‌اند . و غزالى ( رح ) در كتاب « احيا » ( احياء العلوم ) هر دو قسمت را گرد آورده و در آن نخست احكام پرهيزگارى و اقتدا را تدوين كرده و سپس ببيان آداب و سنت آن گروه پرداخته و اصطلاحات ايشان را در عباراتى كه به كار مىبرند شرح داده است . و بنابر اين علم تصوف در ميان ملت اسلام بمرحلهء دانش مدونى رسيده است در صورتى كه در آغاز تنها طريقهء عبادتى بشمار ميرفت و احكام آن از سينهء رجال فرا - گرفته ميشد چنان كه ديگر دانشهائى كه در كتب تدوين شده‌اند مانند : تفسير و حديث و فقه و اصول و جز اينها نيز نخست در سينه‌هاى رجال بود . آنگاه بايد دانست كه بدنبال اين نوع مجاهدت و خلوت و ذكر ، بيشتر كشف حجاب حس دست ميدهد و صاحب آن بر عوالمى از امر خدا اطلاع مىيابد كه صاحبان حس به ادراك هيچيك از آن اطلاعات نائل نميشوند . و روح هم از همان عوالم است . و سبب كشف مزبور اين است كه هر گاه روح از حس ظاهر به ادراك باطن

--> [ 1 - ) ] رجال در طريقهء تصوف اغلب بر كسانى اطلاق مىشود كه در مقامات سلوك بمقام برترى نائل آمده‌اند . [ 2 - ) ] ابو عبد الله حارث بن اسد محاسبى مؤلف كتابى دربارهء ترجمهء احوال صوفيان و بيان عقايد ايشان وى بسال 243 ه ( 858 - 857 م ) درگذشته است . رجوع به ابن خلكان ج 1 ص 137 و لغت نامهء دهخدا شود ، [ 3 - ) ] در چاپهاى مصر و بيروت نيست و نسخهء خطى « ينى جامع » با چاپ « پ » مطابقت دارد .