مسجد الحرام را در آن شهر بنا نهاد و آرامگاه شريف وى در آن است . اينها هستند مساجد شريف سه‌گانه كه همچون نور چشم مسلمانان ميباشند و آنها را از دل و جان دوست ميدارند و مايهء نگهبانى و عظمت دين آنان هستند . و دربارهء فضيلت و ثواب مضاعف در مجاورت و نماز خواندن در آنها روايات ( آثار ) مشهور بسيارى است ، و اينك ما بتاريخ مختصر ابتداى بناى اين مساجد سه‌گانه اشاره مىكنيم و يادآور ميشويم كه چگونه رفته رفته تغييراتى در آنها روى داده تا كمال آنها در جهان پديد آمده است . اما دربارهء ابتداى بناى مكه بر حسب آنچه مىگويند آدم ، ص ، آن را در مقابل بيت المعمور [ 1 ] بنا كرد ، سپس طوفان آن را ويران ساخت ، ولى در اين باره خبر صحيحى كه بتوان بر آن اعتماد كرد وجود ندارد ، بلكه به احتمال آن را از مفهوم اين آيه از قول خداى تعالى اقتباس كرده‌اند : و هنگامى كه ابراهيم و اسماعيل آن پايه‌ها را از خانه بلند مىكرد [ 2 ] سپس خدا ابراهيم را به پيغمبرى مبعوث فرمود و قضاياى مربوط به زندگانى وى و همسرش ساره و غيرت او نسبت به هاجر چنان كه معروف است روى داد ، و خدا به وى وحى فرمود تا پسرش اسماعيل و مادر وى هاجر را در فلات فرو گذارد و او آنان را در محل بيت گذاشت و از آنان جدا شد [ 3 ] و چگونه خدا به آنان ملاطفت كرد و چشمهء آب زمزم را براى ايشان پديد آورد و سپس جرهم بهمراهى ايشان آمدند تا خانه را بنيان نهادند و در آن سكونت گزيدند و با ايشان در حوالى زمزم فرود آمدند چنان كه در موضع خود معروف است . آنگاه اسماعيل در جايگاه كعبه خانه‌اى برگزيد و در آن سكونت گزيد و در پيرامون آن ديوارى از دوم [ 4 ] برآورد و آن را

--> [ 1 - ) ] بيت المعمور : خانه‌اى در آسمان محاذى خانهء كعبه شرفها الله تعالى ( منتهى الارب ) . [ 2 - ) ] وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ من الْبَيْتِ وَ إِسْماعِيلُ 2 : 127 . سورهء بقره آيهء 121 . [ 3 - ) ] در اينجا در برخى از نسخ زوايدى بود كه چون با « ينى » مطابقت نداشت فرو گذاشته شد . [ 4 - ) ] درخت بوى جهودان و به هندى كوكل است و درخت كنار و هر درخت بزرگ ( منتهى الارب ) در چاپ « ك » بجاى « دوم » « روم » است .