و علم دوم نافع در آخرت بدست مىآيد ، زيرا علم نخستين كه خالى از اتصاف مىباشد اندك سود و كم فايده است و اين علم بيشتر متكلمان است و مطلوب علم « حالى » ناشى از عبادت [ 1 ] است . و بايد دانست كه شارع به هر چه انسان را مكلف ساخته است كمال آن را بىشك در چنين علمى ميداند . و بنابر اين اعتقاد ، هر چيز جسته شود كمال در آن در علم دوم است يعنى علمى كه پس از اتصاف بدست ميآيد و عمل كردن به هر يك از عبادات طلب شود كمال در آن وابسته بحصول اتصاف و تحقيق است . گذشته از اينكه روى آوردن بعبادات و مواظبت در آن ، اين ثمرهء شريف را به بار ميآورد . پيامبر ( ص ) در رأس عبادات مىفرمايد : « نور چشم من در نماز است . » چنان كه ملاحظه مىشود نماز در نظر پيامبر صفت و حالتى است كه در آن منتهاى لذت و نور چشم خويش را مىيابد ، اين نماز كجا و نماز مردمى كه اين آيه دربارهء آنان صدق مىكند : پس واى بر نمازگزاران ، آنان كه در نماز خود غفلت كنندگان بىخبرانند . [ 2 ] بار خدايا ما را موفق كن « و به راه راست رهبرى فرما راه آنان كه بر ايشان انعام كردى نه آنان كه بر ايشان غضب شده و نه گمراهان » . [ 3 ] آمين . از جميع مطالبى كه بيان كرديم بر خوانندگان روشن شد كه مطلوب در كليهء تكاليف حصول ملكهء راسخى در نفس است كه از آن علمى اضطرارى براى نفس حاصل ميگردد و آن علم عبارت از توحيد و عقيدهء ايمانى و خلاصه وسيله‌ايست كه بدان سعادت بدست ميآيد . اين ملكه در كليهء تكاليف قلبى و بدنى يكسان است و از آن

--> [ 1 - ) ] عادت ( ن . ل ) . [ 2 - ) ] فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ 107 : 4 - 5 ، س : 107 ( الماعون ) آ : 5 . [ 3 - ) ] و اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضّالِّينَ - 1 : 6 - 7 فاتحة الكتاب از آيهء 5 تا آخر . س :