چنين حديثهائى آگاه نيستم ولى : خبر داد مرا فلان . . . و سپس همهء آن احاديث را بر وضع صحيح آنها قرائت كرد و هر متنى را به زنجيرهء آن باز گرداند و بدينسان محدثان بغداد به پيشوائى وى اعتراف كردند . و نيز بايد دانست كه روايات ائمهء مجتهدان در اين باره يكسان نبوده است . برخى داراى روايت بسيار و بعضى اندك بوده‌اند . چنان كه ميگويند روايت ابو حنيفه ( رح ) به هفده يا در همين حدود ( تا پنجاه حديث ) رسيده است و رواياتى كه صحت آنها در نزد مالك ، رح ، بثبوت رسيده همان مقداريست كه در كتاب الموطأ آمده است كه سيصد حديث يا قريب به آن است [ 1 ] و احمد بن حنبل ، رح ، در مسند خويش سى هزار حديث [ 2 ] آورده است و روايت هر يك از آنان بمقداريست كه اجتهادشان آنان را به آن اندازه رسانيده است . و گاهى بعضى [ از متعصبان كجرو [ 3 ] ] چنين ميگويند كه برخى از پيشوايان در حديث كم بضاعت بوده‌اند و از اين رو روايت ايشان اندك بوده است ، در صورتى كه چنين عقيده‌اى دربارهء پيشوايان بزرگ بهيچرو مورد ندارد . زيرا شريعت حتما از كتاب ( قرآن ) و سنت استنباط مىشود و كسى كه در حديث كم بضاعت باشد بر او لازم مىشود كه آن را بجويد و روايت كند و در اين راه بكوشد و همواره آمادهء فرا گرفتن آن باشد تا بتواند دين را از اصول صحيح بدست آورد و احكام را از صاحب دين و كسى كه از سوى خدا مبلّغ آن است فرا گيرد . و البته كسانى از پيشوايان كمتر روايت دارند كه به سبب برخورد با نكوهشها در اين راه و عللى كه مايهء قدح در طرق حديث مىشود روايات كمترى برميگزينند بويژه كه در نزد بيشتر محدثين جرح مقدم است ، از اين رو اجتهاد چنين كسانى را بجايى مىرساند كه از روايت احاديث مشكوك خوددارى كنند و هر چه بيشتر احتياط ميكنند ، روايت

--> [ 1 - ) ] در شرح زرقانى بر الموطأ اقوال عدهء احاديث آن بدينسان حكايت شده است : الف - پانصد ، ب - هفتصد ، ج - هزار و اندى ، د - هزار و هفتصد و بيست . ه - ششصد و شصت و شش ، ولى در آن قولى كه با رقم اين نسخه تطبيق شود وجود ندارد ( نصر هورينى ) . [ 2 - ) ] پنجاه هزار : ( ك ) چهل هزار ( D و C ) نسخ خطى دسلان . [ 3 - ) ] از « ينى »